ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΘΕΟΔ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ



Ο Στέφανος Θεοδώρου Καραθεοδωρής (γιος του καταγόμενου από το χωριό Μπόσνα της Ανδριανουπόλεως γενάρχου των διακεκριμένων και φημισμένων Θρακών λόγιων Καραθεοδωρήδων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και ο σύγχρονός μας διεθνούς φήμης διαπρεπής μαθηματικός Κωνσταντίνος Στεφ. Καραθεοδωρής, καθηγητής Πανεπιστημίου) γεννήθηκε το 1789 στην Ανδριανούπολη ορφανός από πατέρα, ο οποίος απεβίωσε δύο μήνες προ της γεννήσεως του Στεφάνου.

Ο Στέφανος διακρινόταν από την παιδική του ηλικία για την επιμέλειά του και την ευφυΐα του και στην χριστιανική αγωγή του επηρεάσθηκε πολύ από το παράδειγμα του συμπατριώτη του Ανδριανουπολίτη Κωνσταντίνου Σερμπετζόγλου, μετέπειτα Οικουμενικού Πατριάρχου Κυρίλλου του ΣΤ΄, ο οποίος ήταν συγγενής του. Μετά την στοιχειώδη μόρφωσή του στην γενέτειρά του παρακολούθησε γυμνασιακές σπουδές στη φημισμένη Σχολή των Κυδωνιών. Συνέχισε πανεπιστημιακές σπουδές στην Πίζα της Ιταλίας αρχικός μαθηματικά, φυσική, χημεία και ακολούθως ιατρική, βοηθούμενος οικονομικώς και από τον ανωτέρω συγγενή του τότε Μητροπολίτη Ικονίου και μετέπειτα Οικουμενικό Πατριάρχη Εθνομάρτυρα Κύριλλο ΣΤ΄.

Μετά το πέρας των πανεπιστημιακών σπουδών του στην Ιταλία επέστρεψε το 1819 ο Καραθεοδωρής στην Ανδριανούπολη ιατρός, μαθηματικός, φυσικός και γνώστης πολλών ξένων γλωσσών, όπου διορίσθηκε Διευθυντής της Σχολής Ανδριανουπόλεως, διαδεχθείς στη Διεύθυνση της Σχολής τον τότε Μητροπολίτη Ανδριανουπόλεως Εθνομάρτυρα Δωρόθεο Πρώϊο, στην οποία δίδασκε μαθηματικά, φυσική, ανθρωπολογία και ξένες γλώσσες, παράλληλα δε με τα διδακτικά καθήκοντά του ασκούσε και την ιατρική δωρεάν για τους φτωχούς ομογενείς μας.

Ο Στέφανος Καραθεοδωρής, ως διευθυντής της, οργάνωσε τη σχολή Ανδριανουπόλεως σε επίπεδο λειτουργίας των συγχρόνων τότε ευρωπαϊκών σχολών, πέραν δε των διδασκομένων από αυτόν μαθηματικών, συνέτασσε και εκφωνούσε τους παλλόμενους με το εθνικό πύρωμα της καρδιάς του εκκλησιαστικούς λόγους κατά τις μεγάλες Δεσποτικές και Θεομητορικές εορτές της Χριστιανικής θρησκείας μας και συνέβαλε τα μέγιστα όχι μόνο στην ελληνοπρεπή και χριστανοπρεπή μόρφωση και αγωγή των Ελληνοπαίδων της Ανδριανουπόλεως, αλλά και στην ψυχική προπαρασκευή του υποδούλου τότε Ελληνισμού της περιοχής της για την εξέγερση του κατά των Τούρκων κατακτητών.

Όταν μετά την έκρηξη της Ελληνικής Επαναστάσεως, εσφάγησαν από τους Τούρκους τον Απρίλιο του 1821 οι υπερτριάκοντα Πρόκριτοι της Ανδριανουπόλεως και απαγχονίστηκε και ο καθαιρεθείς και ευρισκόμενος ως εξόριστος στη γενέτειρά του Οικουμενικός Πατριάρχης Κύριλλος ο ΣΤ΄, διέτρεξε τον κίνδυνο της σφαγής του και ο Στέφανος Καραθεοδωρής, ως ύποπτος λόγω της εθνικής δράσεώς του, αλλά διέφυγε τη σφαγή χάριν της επεμβάσεως του Αρχιγραμματέα του Ιερού Δικαστηρίου των Οθωμανών Καβουλή Εφέντη, τη σύζυγο του οποίου έσωσε ο Καραθεοδωρής, ως Ιατρός, από βέβαιο θάνατο. Τότε έζησε την τραγωδία και τη φρίκη των, κατά τα ανωτέρω, διαδραματισθέντων στη γενέτειρά του Ανδριανούπολη τραγικών γεγονότων, βλέποντας απαγχονιζόμενο στις 18 Απριλίου 1821 και τον ευεργέτη του και προστάτη του πρώην Οικουμενικό Πατριάρχη Κύριλλο τον ΣΤ΄ από τα σιδηρά κιγκλιδώματα του παραθύρου του μεγάλου της Ιεράς Μητροπόλεως Ανδριανουπόλεως.

Στην Ανδριανούπολη έμεινε ο Στέφανος Καραθεοδωρής, μετά την επάνοδό του από την Ιταλία, για μία πενταετία περίπου, διότι, λόγω της μεγάλης φήμης του, ως αρίστου και διακεκριμένου Ιατρού, εκλήθη στην Κωνσταντινούπολη ως ιατρός των Ανακτόρων, κατόπιν συστάσεως του φίλου του αρχιάτρου των Ανακτόρων Μπεχτσέτ Εφέντη και από το 1827 μέχρι το 1861 διετέλεσε ως προσωπικός Ιατρός του Σουλτάνου Μαχμούτ Β΄.

Το 1827 διορίσθηκε ο Στέφανος Καραθεοδωρής Καθηγητής της Ιατρικής Σχολής Κωνσταντινουπόλεως στην οποία δίδαξε μέχρι το 1876. Ως σύμβουλος δε στο Υπουργείο Εκπαιδεύσεως βοήθησε πολύ την Ελληνική εκπαίδευση και τα Ελληνικά σχολεία και εξουδετέρωσε, λόγω της μεγάλης επιρροής του Υπουργείο, τα προβαλλόμενα για την ομαλή λειτουργία τους προσκόμματα και τις αντιδράσεις των φανατικών μουσουλμάνων.

Η παρεχομένη συνδρομή του Στεφάνου Καραθεοδωρή στο Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως ήταν πολύ μεγάλη, διότι, πέρα της συμμετοχής του, ως μέλους και ως Προέδρου στις Εκκλησιαστικές Επιτροπές , Σχολικές Εφορίες και Διοικητικά Συμβούλια των Νοσοκομείων και άλλων ευαγών Ιδρυμάτων της Ελληνικής Κοινότητος της Κωνσταντινουπόλεως, ο Καραθεοδωρής ήταν ο Σύμβουλος του Πατριαρχείου στα σοβαρά θέματα, που αντιμετώπιζε αυτό για την παιδεία και την άνοδο και βελτίωση του πολιτιστικού επιπέδου και της εν γένει διαβιώσεως των υποδούλων τότε Ελλήνων.

Έτσι στην Εθνοσυνέλευση, που έγινε το 1857 στο Πατριαρχείο, ο Καραθεοδωρής συνέταξε τους περισσότερους Εθνικούς Κανονισμούς του Πατριαρχείου. Όταν δε ο Πάπας Πίος ο Θ΄ έστειλε το 1841 από το Βατικανό εγκύκλιο σ’ όλους τους Επισκόπους της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας, με την οποία τους καλούσε να ενωθούν με την Αγία Έδρα, τη δυτική δηλαδή Καθολική Εκκλησία (στην πραγματικότητα να υποταχθούν στον Πάπα), ο τότε Οικουμενικός Πατριάρχης Άνθιμος ο ΣΤ΄ ανέθεσε στον Καραθεοδωρή τη σύνταξη αντίστοιχου εγκυκλίου προς τους Ορθόδοξους Επισκόπους και χριστιανούς της Ανατολικής Εκκλησίας, με την οποία καταδεικνυόταν και αναιρούνταν οι ιστορικές και θρησκευτικές ανακρίβειες και η διαστρέβλωση της αλήθειας, που διαλαμβάνονταν στην εγκύκλιο του Πάπα και με τις οποίες επεδίωκε αυτός την υποταγή της Ορθοδόξου Εκκλησίας στη Δυτική Εκκλησία.

Ακόμη, όταν η διένεξη του ενεφύη μεταξύ Βουλγάρων και Ορθοδόξου Οικουμενικού Πατριαρχείου, βρισκόταν σε έξαρση και η τουρκική Κυβέρνηση συγκρότησε Επιτροπή από Έλληνες και Βούλγαρους για την αντιμετώπιση της διενέξεως αυτής, ο Καραθεοδωρής ως μέλος της ανωτέρω Επιτροπής, αγωνίσθηκε για την ομαλή και ενδεδειγμένη διευθέτηση του ως άνω ανακύψαντος θέματος, αλλά οι Βούλγαροι, υποκινούμενοι από τον μισέλληνα Πρεσβευτή της Ρωσίας στην Κωνσταντινούπολη Στρατηγό Ιγνάτιεφ, ήταν ανένδοτοι στις προβαλλόμενες με φανατισμό παράλογες και υπερφίαλες απόψεις τους. Τότε ο Καραθεοδωρής συνέταξε και υπέβαλε στην τουρκική Κυβέρνηση, εκ μέρους της Ελληνικής Επιτροπής, εμπεριστατωμένη έκθεση, με την οποία παρουσίασε με σαφήνεια το ανακύψαν θέμα και κατεδείκνυε με αδιάσειστα στοιχεία την υπουλότητα των Βουλγάρων και το δίκαιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου και η οποία συνέβαλε στη ρύθμιση του θέματος αυτού με την αποδοχή των υποβαλλομένων σχετικών Ελληνικών απόψεων.

Ο Στέφανος Καραθεοδωρής πρωτοστάτησε στις δραστηριότητες των πολιτιστικών και μορφωτικών Συλλόγων της Ελληνικής Κοινότητας της Κωνσταντινουπόλεως και υπήρξε ο εμπνευστής της ιδρύσεως και ιδρυτικό μέλος και πρώτος Πρόεδρος του Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου Κωνσταντινουπόλεως, τον οποίο ανέδειξε σε Φάρο Εθνικού Ιδρύματος και ο οποίος συνέβαλε τα μέγιστα στην ανάπτυξη της παιδείας του υποδούλου τότε Ελληνισμού με την ίδρυση και λειτουργία νέων Ελληνικών Σχολείων, την έκδοση σχολικών βιβλίων, με ομιλίες και δημοσιεύσεις επιστημονικών μελετών και με τη χορήγηση υποτροφιών σε διακεκριμένους μαθητές (μεταξύ των οποίων περιλαμβάνεται και ο διαπρεπής λογοτέχνης και ποιητής Γεώργιος Βιζυηνός) για ανωτέρω σπουδές στην Κωνσταντινούπολη και στο εξωτερικό.

Ο ιατροφιλόσοφος Καθηγητής Σχολής Κωνσταντινουπόλεως και συγγραφέας δεκάδων επιστημονικών έργων Στέφανος Καραθεοδωρής, γαλουχημένος με τα νάματα της Ορθοδόξου Χριστιανικής θρησκείας μας και με τις εθνικές και θρησκευτικές μας παραδόσεις, θεωρούσε την καθημερινή προσευχή ως το ιερότερο καθήκον του ανθρώπου προς τον Θεόν και εκκλησιαζόταν πάντοτε με όλη την οικογένειά του τις Κυριακές και τις Γιορτές. Τις καταβαλλόμενες προσπάθειές του για τη μόρφωσή του και την τεράστια επιστημονική κατάρτισή του και την εν γένει ζωή του και της οικογένειάς του τα στήριζε στα απαρασάλευτα βάθρα της Χριστιανικής πίστεως και της ελληνοχριστιανικής μαθήσεως και αγωγής και διεκήρυττε παντού και πάντοτε ότι οι θρησκευτικές και εθνικές μας παραδόσεις πρέπει να αποτελούν τη βάση της παρεχομένης αγωγής στα Ελληνόπουλα. Με το κατά τα ανωτέρω πνευματικό υπόβαθρό του και την τεράστια επιστημονική μόρφωσή του συνέβαλε τα μέγιστα ο Στέφανος Καραθεοδωρής στη διακονία της πολιτισμικής κληρονομιάς του Έθνους μας και προσέφερε μέγιστης εθνικής σημασίας υπηρεσίες στον υπόδουλο τότε Ελληνισμό της Κωνσταντινουπόλεως και της Θράκης γενικότερα.

Επιγραμματική σκιαγράφηση της προσωπικότητας του Στέφανου Καραθεοδωρή παρέχεται από τον διακεκριμένο λόγιο και ποιητή της εποχής του Ηλία Τανταλίδη με τους ακόλουθους στίχους: « Της Εκκλησίας το φλάμπουρο, το θάμασμα της Πόλης, της Εντερνές (Ανδριανουπόλεως) ο έπαινος και η χρυσή κορώνα, που έχεις στο κεφάλι σου του κόσμου τη σοφία, τη γνώση της Ανατολής, τα γράμματα της Δύσης…»

Ο Στέφανος Καραθεοδωρής κατέλειπε 11 φιλοσοφικά – επιστημονικά έργα, 33 θεολογικά, 9 φιλοσοφικά, 53 ποιητικά, ως και 65 σε χειρόγραφα μη εκδοθέντα.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Νέας Βύσσας, όπως ονομάσθηκε το πλησίον Αδριανουπόλεως (4km) ελληνικό χωριό, στο οποίο εγκαταστάθηκαν το 1923 (μετά την παραχώρηση με τη Συνθήκη της Λωζάνης στην Τουρκία της απελευθερωθείσες από τον Ελληνικό στρατό Ανατολικής Θράκης και την εκκένωσή της από τον πολυπληθή Ελληνικό πληθυσμό της) οι πρόσφυγες κάτοικοι του περιελθόντος στην Τουρκία Μποσνοχωρίου, γενέτειρας του γενάρχου των Καραθεοδωρήδων, τιμώντας τον διακεκριμένο και περιφανή λόγιο συγχωριανό τους Στέφανο Καραθεοδωρή, ονομάσθηκε Πολιτιστικός Σύλλογος Νέας Βύσσας "Στέφανος Καραθεοδωρής", έστησε δε στην κεντρική πλατεία της Νέας Βύσσας την προτομή του Στεφάνου Καραθεοδωρή.


ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΝΤ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ
(1802-1879)


Γιος του Αντωνίου, αδερφού του Στεφάνου Θεοδ. Καραθεοδωρή. Γεννήθηκε στη Αδριανούπολη και ανατράφηκε από την επιρροή του θείου του Πατριάρχου Κυρίλλου ΣΤ΄, που βρήκε μαρτυρικό θάνατο το 1821. Έκανε γυμνασιακές σπουδές στο Βουκουρέστι και σπούδασε ιατρική στο Παρίσι και στην Πίζα. Το 1830 διορίστηκε καθηγητής στην αυτοκρατορική ιατρική σχολή της Πόλης. Διατέλεσε αυτοκρατορικός ιατρός του σουλτάνου Μαχμούτ Β΄ και του γιου του Αβδούλ Μετζίτ. Επίσης διατέλεσε έφορος της Μεγάλης του Γένους Σχολής και επίτροπος των ελληνικών φιλολογικών ιδρυμάτων της Πόλης.


ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΣΤΕΦ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ




Alex.jpg

Ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής, γιος του προαναφερόμενου λόγιου ιατροφιλοσόφου, Στεφάνου Καραθεοδωρή, γεννήθηκε το 1833 στην Κωνσταντινούπολη, μετά δε τη στοιχειώδη μόρφωσή του και το πέρας των γυμνασιακών του σπουδών του στη γενέτειρά του μετέβη στο Λονδίνο και στο Παρίσι, όπου σπούδασε στα εκεί πανεπιστήμια Ρωμαϊκό και Γαλλικό ιδιωτικό δίκαιο.

Μετά το πέρας των πανεπιστημιακών σπουδών του και την επάνοδό του στην Κωνσταντινούπολη ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής ασχολήθηκε αρχικός με τη δικηγορία όμως διορίσθηκε ως υπάλληλος του Υπουργείου Εξωτερικών της Τουρκίας ως μεταφραστής του Νομικού Τμήματος του Συμβουλίου του Κράτους.

Επί εικοσαετίας ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής διετέλεσε Καπουκεχαγιάς του νησιού Χίου στην Υψηλή Πύλη, ήταν δηλαδή αντιπρόσωπος της Χίου επιμελούμενος των συμφερόντων της και με την ιδιότητά του αυτή προσέφερε πολύ μεγάλες εκδουλεύσεις στους υποδούλους τότε Έλληνες της Χίου.

Λόγω των πολύ αξιόλογων εργασιών και μελετών του σε διπλωματικά θέματα, ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής διορίσθηκε Υφυπουργός Εξωτερικών το 1871 και από το 1874 μέχρι το 1876 διετέλεσε Πρεσβευτής της Τουρκίας στη Ρώμη, μετά δε επανήλθε στην Κωνσταντινούπολη ως Υφυπουργός Εξωτερικών.

Στη Συνδιάσκεψη του Βερολίνου, η οποία συνήλθε το 1878 για την αναθεώρηση της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου, με την οποία δημιουργήθηκε η "μεγάλη Βουλγαρία" εμβαδού 165.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων με τη σκανδαλώδη υποστήριξη της Ρωσίας, η Τουρκία αντιπροσωπεύθηκε από τον Έλληνα υπήκοό της Αλέξανδρο Καραθεοδωρή, ο οποίος ήταν τότε Υπουργός Δημοσίων Έργων, αλλά προεκρίθει, για να αντιπροσωπεύσει την Τουρκία στην ανωτέρω Συνδιάσκεψη του Βερολίνου, λόγω της μεγάλης μορφώσεώς του και των διπλωματικών ικανοτήτων του και της πείρας του και διότι ήταν γνώστης της Ευρωπαϊκής διπλωματίας και ως εκ τούτου, παρείχε τα εχέγγυα του ενδεδειγμένου χειρισμού και της επιτυχούς αντιμετωπίσεως των θεμάτων, που θα συζητούνταν στη Συνδιάσκεψη. Ο Καραθεοδωρής με πλήρη γνώση του υπό συζήτησιν συγκεκριμένου θέματος, με τις διπλωματικές του ικανότητες και με την πειστικότητα στα προβαλλόμενα επιχειρήματά του, κατέστησε γνωστή στις πραγματικές της διαστάσεις τη διαμορφωθείσα με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου κατάσταση και απέδειξε με αδιάσειστα στοιχεία στις Μεγάλες Δυνάμεις, που μετείχαν της Συνδιασκέψεως του Βερολίνου ότι οι Βούλγαροι αποτελούσαν ασήμαντη μειονότητα 15% στον πληθυσμό των εξ’ 165.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων εδαφών, που παραχωρήθηκε στη Βουλγαρία με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου.

Ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής εκπροσωπώντας την Τουρκία, ως Υπουργός στη Συνδιάσκεψη του Βερολίνου, στην οποία έδωσε σκληρή διπλωματική μάχη και ενδιαφερόμενος ως Έλληνας και για τα σφαγιαζόμενα με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου εθνικά δίκαια του υποδούλου Ελληνισμού της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κατόρθωσε να ανατρέψει το δημιουργηθέν στη Συνδιάσκεψη ευνοϊκό κλίμα για τη Βουλγαρία με τη σκανδαλώδη υποστήριξή της από τη Ρωσία και να συμβάλει αποφασιστικός στην αναθεώρηση της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου με τη Συνδιάσκεψη και Συνθήκη του Βερολίνου με την οποία περιοριζόταν η έκταση των 165.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων της ¨μεγάλης Βουλγαρίας¨ της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου μόνον σε 64.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, δηλαδή στο 1/3 της εκτάσεως της ¨μεγάλης Βουλγαρίας¨. Σημειωτέων ότι η Τουρκία, την οποία εκπροσωπούσε στη Συνδιάσκεψη του Βερολίνου ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής, είχε και τη μεγάλη συμπαράσταση του Οικουμενικού Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως και γενικώς όλου του υποδούλου τότε Ελληνισμού, τα εθνικά δίκαια του οποίου σφαγιάζονταν με τη δημιουργούσα τη ¨μεγάλη Βουλγαρία¨ Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου.

Έτσι με την κατά τα ανωτέρω μεγάλη διπλωματική επιτυχία του Αλεξάνδρου Καραθεοδωρή και την επιτευχθείσα αναθεώρηση της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου και τη σύναψη της Συνθήκης του Βερολίνου το 1878, περιοχές εκτάσεως 100.000 περίπου τετραγωνικών χιλιομέτρων με πολυπληθή Ελληνικό πληθυσμό αφαιρέθηκαν από τη δημιουργηθείσα με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου ¨μεγάλη Βουλγαρία¨ και παρέμειναν υπό την κυριαρχία τη οθωμανικής Αυτοκρατορίας και όταν ήλθε το ¨πλήρωμα του χρόνου¨ για την απελευθέρωσή τους, περιήλθαν ελεύθερες πλέον στην αγκαλιά της Μητέρας Ελλάδος.

Εάν η Τουρκία δεν είχε εκπροσωπηθεί, κατά τα ανωτέρω, στη Συνδιάσκεψη του Βερολίνου του 1878 από τον ικανότατο διπλωμάτη Έλληνα Αλέξανδρο Καραθεοδωρή, αλλά από άλλον Τούρκο εκπρόσωπό της, ήταν ενδεχόμενο να μην είχε επιτευχθεί η αναθεώρηση της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου, που δημιουργούσε τη ¨μεγάλη Βουλγαρία¨ των 165.000 χιλιάδων τετραγωνικών χιλιομέτρων, οπότε οι ποτισμένες και καθαγιασμένες με ποταμούς αίματος των αγωνισθέντων και θυσιασθέντων για την ελευθερία της Πατρίδος μας προγόνων μας Ελληνικότατες περιοχές της Θράκης και της Μακεδονίας, που καταχωρήθηκαν με την ανωτέρω Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου στους Βουλγάρους, θα παρέμειναν οριστικός στη Βουλγαρία, η οποία θα είχε εκβουλγαρίσει και θα είχε εξοντώσει με κάθε βάρβαρο και απάνθρωπο τρόπο τον πολυπληθή Ελληνισμό των ανωτέρω περιοχών, όπως εξόντωσε μεταγενέστερα τον πολυπληθή Ελληνικό πληθυσμό της Ανατολικής Ρωμυλίας (Βορείου Θράκης). Έτσι κατά τους βαλκανικούς πολέμους (1912 – 1913) δεν θα υπήρχαν Έλληνες στις ανωτέρω Ελληνικότατες περιοχές, οι οποίες θα ήταν τότε βουλγαρικές και δεν θα υπήρχαν οι απαιτούμενες συνθήκες και απαραίτητες προϋποθέσεις απελευθερώσεώς τους από τον Ελληνικό στρατό, εφ’ όσον η Βουλγαρία ήταν σύμμαχος της Ελλάδος κατά τον πρώτο βαλκανικό πόλεμο και εφ’ όσον οι Έλληνες κάτοικοι των ανωτέρω περιοχών θα είχαν εκβουλγαρισθή και θα είχαν εξοντωθεί προηγουμένως από τους Βουλγάρους.

Εκ των ανωτέρω καταφαίνεται ότι η μεγάλη διπλωματική επιτυχία του Αλεξάνδρου Καραθεοδωρή στη Συνδιάσκεψη του Βερολίνου του 1878, η οποία συνέβαλε αποφασιστικά στην αναθεώρηση της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου, υπήρξε αποφασιστικής σημασίας για τον υπόδουλο τότε Ελληνισμό των περιοχών της Θράκης και της Μακεδονίας, που είχαν αφαιρεθεί με τη Συνθήκη του Βερολίνου του 1878 από τη δημιουργηθείσα με τη Συνθήκη του Αγίου Στεφάνου ¨μεγάλη Βουλγαρία¨ και μπόρεσαν έτσι να διατηρήσουν την Ελληνικότητά τους και να ελευθερωθούν από τον Ελληνικό στρατό κατά τους βαλκανικούς πολέμους (1912 – 1913).

Από το 1885 μέχρι το 1894 ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής διετέλεσε Ηγεμόνας της υπό την κυριαρχία του Σουλτάνου αυτόνομης Σάμου, στην οποίας μερίμνησε να εκτελεστούν πολλά και αξιόλογα κοινωφελή έργα, που συνέβαλαν στην άνοδο και βελτίωση του επιπέδου διαβιώσεως των υποδούλων τότε Σαμίων. Ιδιαίτερο δε ενδιαφέρον επέδειξε για την παιδεία και για την ελληνοπρεπή και χριστιανοπρεπή μόρφωση και αγωγή των Ελληνοπαίδων της νήσου και για την αξιοποίηση της πολιτισμικής κληρονομιάς του Έθνους μας. Ως εκ των ανωτέρω, οι Σάμιοι περιέλαβαν με μεγάλη εκτίμηση και σεβασμό τον Έλληνα Ηγεμόνα τους Αλέξανδρο Καραθεοδωρή, για τον οποίον ήταν υπερήφανοι και ο οποίος κατά τη διάρκεια της ηγεμονίας του εφάρμοσε πολυσήμαντο πρόγραμμα αναδιοργανώσεως της Διοικήσεως της Σάμου.

Ο Αλέξανδρος Καραθεοδωρής διετέλεσε και Διοικητής της τουρκοκρατούμενης τότε Κρήτης για βραχύ χρονικό διάστημα από 10 Μαρτίου1895 μέχρι 25 Φεβρουαρίου 1896, ανεκλήθη όμως από το Σουλτάνο στην Κωνσταντινούπολη, διότι απορρίφθηκαν από την τουρκική Κυβέρνηση οι ευρύτατες μεταρρυθμίσεις που είχε εισηγηθεί ο Καραθεοδωρής για τη Μεγαλόνησο και διότι έλαβαν χώρα ταραχές στην Κρήτη, που είχαν ως επακόλουθο τη διαδοχική αλλαγή τριών Διοικητών της νήσου.

Επιγραμματική σκιαγράφηση της προσωπικότητας και της προσφοράς προς τον υπόδουλο Ελληνισμό του Θρακός λόγιου και διακεκριμένου διπλωμάτη της Τουρκίας Αλεξάνδρου Καραθεοδωρή παρέχεται από τον τότε Πρωθυπουργό της Ελλάδος Χαρίλαο Τρικούπη, ο οποίος χαρακτήρισε τον Αλέξανδρο Καραθεοδωρή ως "το αγλάϊσμα του Γένους μας", όταν Επιτροπή Σαμίων πολιτικάντηδων υπέβαλε στην Τρικούπη παράπονα κατά του Αλεξάνδρου Καραθεοδωρή και τον κατηγόρησε ότι ως Ηγεμόνας της Σάμου προέβη σε ενέργειες, που δυσαρέστησαν τους πολιτικάντηδες και ορισμένους Σάμιους.

1976-Kara.jpg


ΚΩΣΤΑΚΗΣ ΣΤΕΦ.ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ
(1841-1922)


kostakis 15os hgemonas Samou.jpg


Γιος του Στεφάνου Θ. Καραθεοωρή και αδελφός του προαναφερόμενου Αλέξανδρου. Γεννήθηκε στη Κωνσταντινούπολη, σπούδασε στο Παρίσι πολιτικός μηχανικός και ειδικεύτηκε στη γεφυροποιϊα. Όταν επέστρεψε στη Κωνσταντινούπολη διορίσθηκε διευθυντής της υπηρεσίας δημοσίων έργων. Διατέλεσε αντιπρόσωπος της Τουρκίας σε διάφορες διεθνής επιτροπές. Το 1906 διορίσθηκε 15ος Ηγεμόνας της νήσου Σάμου.


ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΩΝ. ΚΑΡΑΘΕΟΔΩΡΗΣ
(1834-1908)

Γιος του Κωνσταντίνου Αντ. Καραθεοδωρή. Γεννήθηκε στη Πόλη. Σπούδασε νομικά στο Βερολίνο και ακολούθησε διπλωματική καριέρα. Διατέλεσε γραμματέας της Οθωμανικής πρεσβείας στο Βερολίνο, στη Στοκχόλμη, στη Βιέννη, στη Πετρούπολη. Έγραψε πολλές μελέτες με νομικό, φιλολογικό και ιστορικό περιεχόμενο. Απέκτησε δύο παιδιά, την Ιουλία και τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή, τον Διεθνής φήμης Μαθηματικό.


1. Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή
Μαθηματικός (1873-1950)



kk.jpg



Γεννήθηκε στο Βερολίνο στις 13 Σεπτεμβρίου 1873, όπου ο πατέρας του Στέφανος Καραθεοδωρής ήταν πρεσβευτής της Τουρκίας. Γενέτειρα της οικογενείας Καραθεοδωρή ήταν το παλιό Μποσνοχώρι, του οποίου ζωντανή συνέχεια αποτελεί η Νέα Βύσσα. Παρά το γεγονός ότι μεγάλωσε και σπούδασε στο εξωτερικό, η ανατροφή του ήταν ελληνοχριστιανική. Από μικρό παιδί μιλούσε ελληνικά και γαλλικά και προτού συμπληρώσει τα εφηβικά του χρόνια μιλούσε τουρκικά και γερμανικά.

Την περίοδο 1883-85 ο μικρός Κωνσταντίνος πήγε στη Σχολή της Ριβιέρας και του Σαν Ρέμο. Τον επόμενο χρόνο πήγε στο γυμνάσιο Ατενέ Ρουαγιάλ ντ' ιξέλ των Βρυξελλών. Και ήταν εκεί, προσπαθώντας να λύσει ασκήσεις γεωμετρίας, που συνειδητοποίησε την κλίση του στα μαθηματικά. Τα δύο συνεχόμενα πρώτα βραβεία που κέρδισε στους ετήσιους διαγωνισμούς μαθηματικών μεταξύ σχολείων πιστοποίησαν απλώς το μεγάλο ταλέντο του. Από το ίδιο γυμνάσιο πήρε και το απολυτήριο του 1891.

Στις 18 Οκτωβρίου 1891 γυρνά μια σελίδα στη ζωή του όταν δίνει εξετάσεις και εισέρχεται στη Βελγική Στρατιωτική Σχολή. Το 1895 αποφοίτησε ως αξιωματικός του Μηχανικού και το 1898 ταξίδεψε στην Αίγυπτο ως βοηθός μηχανικός στη Βρετανική Εταιρεία που κατασκεύαζε τα φράγματα του Ασουάν. Εκεί κατάλαβε ότι τα μαθηματικά ασκούσαν επάνω του πολύ μεγάλη γοητεία και ότι η δουλειά του πολιτικού μηχανικού δεν τον ικανοποιούσε. Τον Ιούνιο του 1900 πήρε τη μεγάλη απόφαση να γυρίσει στο Βερολίνο για να σπουδάσει μαθηματικά. Οκτώ χρόνια αργότερα, σε ηλικία 35 ετών, παντρεύτηκε στην Κωνσταντινούπολη την 24χρονη τότε Ευφροσύνη, το γένος Καραθεοδωρή, που ήταν (όπως είναι ευνόητο) μακρινή συγγενής του. Μαζί της απέκτησε δύο παιδιά, τη Δέσποινα και τον Στέφανο. Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή αναδεικνύεται γρήγορα σε κορυφαίο μαθηματικό αποκτώντας σημαίνουσα θέση στην παγκόσμια επιστημονική κοινότητα. Η θέση του αυτή τον έφερε όχι μόνο σε επαφή αλλά και σε στενή επιστημονική συνεργασία με πολλούς σημαντικούς συναδέλφους του, με κυριότερο τον Αλβέρτο Αϊνστάιν, ο οποίος είχε εκδηλώσει δημοσίως τον σεβασμό του και την εκτίμησή του για τον Καραθεοδωρή. Ο μεγάλος μαθηματικός χρημάτισε καθηγητής σε τέσσερα γερμανικά πανεπιστήμια καθώς και στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ενώ ανέλαβε κατ' εντολήν του Βενιζέλου να οργανώσει το Πανεπιστήμιο της Ιωνίας στη Σμύρνη, των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης. Το επιστημονικό έργο του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή δεν περιορίστηκε μόνο στα μαθηματικά αλλά επεκτάθηκε στους τομείς της φυσικής και της αρχαιολογίας. Οι μαθηματικές εργασίες του αναφέρονται στον λογισμό των μεταβολών, στη θεωρία των πραγματικών συναρτήσεων, στη θεωρία των μιγαδικών συναρτήσεων, στις διαφορικές εξισώσεις με μερικές παραγώγους, στη θεωρία των συνόλων και στη διαφορική γεωμετρία. Οι εργασίες του στη φυσική αφορούν τη θερμοδυναμική, τη γεωμετρική οπτική, την οπτική γενικότερα, την ειδική σχετικότητα και τη μηχανική.

Οι αρχαιολογικές μελέτες του αναφέρονται σε κατασκευές της αρχαίας Ελλάδας και της αρχαίας Αιγύπτου (σε ναούς, σε πυραμίδες, σε αρδευτικά έργα κτλ.). Ο Καραθεοδωρή έγραψε περίπου 232 εργασίες, από τις οποίες δημοσιεύθηκαν οι 165. Ολες οι εργασίες του είναι θεμελιώδεις έρευνες εξαιρετικής εμπνεύσεως, οι οποίες τον αναδεικνύουν ρυμοτόμο της μαθηματικής διανοήσεως. Είναι ο εκπρόσωπος του νέου μαθηματικού πνεύματος του 20ού αιώνα το οποίο χαρακτηριζόταν από την επάνοδο στην κλασική εντέλεια των αρχαίων ελλήνων μαθηματικών. Συγχρόνως το ενδιαφέρον του για τη σύγχρονη πολλαπλή πνευματική κίνηση εκδηλώθηκε με συγγραφές και διαλέξεις. Για πολλά χρόνια ήταν συνεκδότης του περιοδικού «Mathematische Annalen», ήταν μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού «Circolo Mathematico di Palermo» και πρόεδρος της συντακτικής επιτροπής της «Encykloradie der Mechanik» (1931-1935). Η παγκόσμια μαθηματική κοινότητα θρήνησε την απώλεια του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή στις 2 Φεβρουαρίου 1950. Μαζί της θρήνησε και ο πνευματικός κόσμος της Ελλάδας και της Γερμανίας αφού και οι δύο τον θεωρούσαν τον καλύτερο εκπρόσωπό τους.

ΘΟΔΩΡΗΣ ΛΑΪΝΑΣ Το ΒΗΜΑ, 28/07/2002 , Σελ.: Y16 Κωδικός άρθρου: B13623Y161 ID: 247407


2. Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή: ο Αϊνστάιν του Ελληνισμού



Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή γεννήθηκε στο Βερολίνο στις 13 Σεπτεμβρίου του 1873. Ο πατέρας του Στέφανος (Φαναριώτης), η γενέτειρά είναι το Μποσνοχώρι της Ανδριανούπολης της Ανατολικής Θράκης, ήταν διπλωμάτης της Οθωμανικής κυβέρνησης, έτσι η οικογένεια του έζησε κυρίως στα κράτη της Δυτικής Ευρώπης. Το 1975 ο πατέρας του τοποθετήθηκε πρεσβευτής της Τουρκίας στις Βρυξέλλες. Σε ηλικία 6 ετών χάνει την μητέρα του και την ανατροφή του και της 8χρονης αδελφής του Ιουλίας αναλαμβάνει η γιαγιά του Ευθαλία Πετροκοκκίνου. Σπουδάζει όπως ο ίδιος γράφει 2 χρόνια στο ιδιωτικό σχολείο Βάντερστοκ, 2 χρόνια ζει για λόγους υγείας στην Γαλλική και Ιταλική Ριβιέρα και μετά πήγε 1 χρόνο σε Βελγικό γυμνάσιο, μέχρι το 1891 σπούδασε στο Athenee Royal d' Ixelles, το 1890 και 1891 πήρε μέρος σε μαθηματικούς διαγωνισμούς που διεξάγονταν μεταξύ των μαθητών όλων των γυμνασίων του Βελγίου και πήρε και στις δύο φορές το πρώτο βραβείο, την δεύτερη μάλιστα πήρε μόνο αυτός βραβείο, διότι δεν έλυσε τις ασκήσεις κανείς άλλος. Το 1891 μετά από εξετάσεις γράφτηκε στην στρατιωτική σχολή Ecole Militaire de Belgique στο τμήμα των μηχανικών σαν αλλοδαπός μαθητής, απoφοιτεί το 1895 με τον βαθμό του ανθυπολοχαγού του μηχανικού, τον βαθμό διατήρησε μια ημέρα γιατί ήταν αλλοδαπός.

Τον Ιούλιο του 1895 ο θείος του Αλέξανδρος Καραθεοδωρής που ήταν γενικός διοικητής της Κρήτης τον προσκαλεί στα Χανιά όπου γνωρίζει τον Ελευθέριο Βενιζέλο με τον οποίο θα τον συνδέσει μια μακροχρόνια φιλία. Ακολούθως επισκέπτεται την Λέσβο, όπου ο μηχανικός εξάδελφός του Ιάκωβος Αριστάρχης πραγματοποιούσε έργα οδοποιίας και μετά πάει στην Σάμο. Τον πόλεμο του 1897 τον παρακολουθεί από την Αθήνα και το επόμενο έτος προσλαμβάνεται από αγγλική εταιρεία σαν βοηθός μηχανικός για την κατασκευή του φράγματος του Ασουάν, όπου και έμεινε 2 χρόνια εκεί μεταξύ των άλλων μυήθηκε σε θέματα αρχαιολογίας. Αλλά πήρε και την απόφαση να σπουδάσει μαθηματικά και, αφού εγκατέλειψε την εργασία του, πήγε σε ηλικία 27 ετών στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου και γράφτηκε στο μαθηματικό τμήμα. Το 1902 σπούδασε στο Πανεπιστήμιο του Γκέτιγκεν κοντά στους Φ.Κλάιν και Ν.Χίλμπερτ, εκεί τελείωσε τις σπουδές του και έκανε την διατριβή του με άριστα, σε 9 μήνες παρουσίασε την υφηγεσία του που γίνηκε δεκτή από ακροατήριο με παρατεταμένα χειροκροτήματα, έτσι το 1905 έγινε υφηγητής στο Γκέτινγκεν, ενώ ήταν ακόμα στο 9ο εξάμηνο σπουδών του. Έκτοτε ταξίδεψε σε πολλά μέρη της Ευρώπης.

Η πρώτη επαφή του με την ελληνική πραγματικότητα Το 1908 ζήτησε από την Ελληνική πολιτεία εργασία στο Πανεπιστήμιο ή στην σχολή Ευελπίδων, οι αρμόδιοι του απάντησαν ότι θα μπορούσε να διοριστεί μόνο ελληνοδιδάσκαλος σε επαρχιακό σχολείο και τίποτα παραπάνω! Έφυγε απογοητευμένος στην Γερμανία όπου και έγινε τακτικός καθηγητής στο Πολυτεχνείο του Ανόβερου, 2 χρόνια αργότερα τακτικός καθηγητής στο Πολυτεχνείου του Μπρεσλάου. Επιτέλους οι Έλληνες ξυπνούν και το 1911 η Ελληνική κυβέρνηση τον καλεί να μετάσχει στην κριτική επιτροπή των υποψηφίων καθηγητών της Φυσικομαθηματικής σχολής. Ο Καραθεοδωρή που ποτέ δεν έπαψε να ενδιαφέρεται και να αγαπά την Ελλάδα δέχεται. Το 1913 προτείνει να δημιουργηθεί το Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, η ιδέα προχωράει, αλλά το 1914 αρχίζει ο Α' Παγκόσμιος πόλεμος. Τα χρόνια που ακολουθούν επιτυγχάνει στην Γερμανία και καταλαμβάνει την μία μετά την άλλη θέση. Επισκέπτεται το ένα μετά το άλλο τα Πανεπιστήμια, από τα οποία δέχεται προσκλήσεις να διδάξει και στην Αμερική. αλλά και στην Ευρώπη. Κατά την άνοδο ναζισμού, τον μεσοπόλεμο, φυγαδεύει πολλούς Εβραίους κυρίως επιστήμονες στην Αμερική. Πέθανε το 1950 και τάφηκε στο νεκροταφείο του Μονάχου.

Οργανωτής του Πανεπιστημίου της Σμύρνης Όταν η ελληνική κυβέρνηση αποφάσισε να φτιάξει δεύτερο Πανεπιστήμιο στην Σμύρνη που είχε απελευθερώσει από τις 2-5-1919, υπέβαλε παράκληση στον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή να γίνει τακτικός καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και παράλληλα να οργανώσει το Πανεπιστήμιο της Σμύρνης. Ο Καραθεοδωρή, από φιλοπατρία μόνο, δέχεται την πρόταση του Βενιζέλου, εγκαταλείποντας την λαμπρή καριέρα του. Το Πανεπιστήμιο θα περιελάμβανε:

Γεωπονικής και Φυσικών επιστημών Ανατολικών γλωσσών και πολιτισμού Σχολή δημοσίων υπαλλήλων Εμπορική Χωροσταθμών και εργοδηγών Μουσουλμανικό ιεροδιδασκαλείο Ινστιτούτο υγιεινής Δημόσια βιβλιοθήκη.

Ήδη αγοράστηκαν σπουδαία συγγράμματα που στάλθηκαν στην Σμύρνη σε 36 μεγάλα κιβώτια, που αργότερα προστέθηκαν και άλλα σπάνια βιβλία σχετικά με την Μ.Ασία.

Εν τω μεταξύ βρέθηκαν άξιοι καθηγηταί για την επάνδρωση των σχολών όπως:

ο Γεώργιος Ιωακείμογλου καθηγητής Πανεπιστημίου Βερολίνου για την έδρα της Μικροβιολογίας. ο επί 12ετία υπάλληλος της Εθνικής Βιβλιοθήκης του Βερολίνου δρ. J.Ausserer (ο οποίος ήξερε και Τούρκικα). ο Φρίξος Θεοδωρίδης διπλωματούχος του Πολυτεχνείου της Ζυρίχης για την έδρα της Φυσικής. ο Π.Κυρόπουλος για πολλά χρόνια βοηθός του σπουδαιότερου φυσικοχημικού της εποχής Α.Tamann για την έδρα της Χημείας. ο Θεολόγος Κεσίσογλου από την Καισάρεια με σπουδές στο Βέλγιο και είχε οργανώσει γεωργικές σχολές στην Κίνα, Κολομβία και Ουραγουάη με αξιόλογο συγγραφικό έργο, για την έδρα Αγρονομικής Επιστήμης. ο Ε.Πάσκεβιτς για μηχανουργός για την οργάνωση εργαστηρίων. ο Νικόλαος Κριτικός, που τότε υπηρετούσε στην μεραρχία Κυδωνιών, για γραμματέας του Πανεπιστημίου. η Κ.Γιωτούλα στο αρχιτεκτονικό γραφείο του Πανεπιστημίου.

Δηλαδή όρισε ότι καλύτερο ήταν διαθέσιμο στην Ευρώπη από προσωπικό για το Πανεπιστήμιο που ονόμασε ΤΟ ΦΩΣ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ. Όταν καταστράφηκε το Μικρασιατικό όνειρο, συντεταγμένα φυγάδεψε το υλικό της σχολής, που θα ήταν το στολίδι της Ανατολής, πήρε το κλειδί, το οποίο συμβολικά αργότερα παρέδωσε στον Ν.Πλαστήρα, και έφυγε από την πόλη από τους τελευταίους, με κίνδυνο ένας τέτοιος επιστήμονας να πέσει στα χέρια των Τούρκων. Τα βιβλία και τα όργανα του πανεπιστημίου της Σμύρνης φυλάσσονται στο μουσείο του Πανεπιστημίου των Αθηνών.

Ο αναδιοργανωτής των Ελληνικών Πανεπιστημίων Το 1930 η Ελληνική κυβέρνηση ζήτησε να οργανώσει το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το νεοσύστατο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, πάντα πρόθυμος στα καλέσματα της πατρίδας ήρθε στην Αθήνα και για 2 χρόνια έφτιαξε μελέτη που αποτέλεσε την βάση του Ν. 5343/32.

Ο χαρακτήρας του από διηγήσεις Χαρακτηριστικά στοιχεία του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή: Πηγαία και άδολη ευγένεια, σεμνότητα, μετριοφροσύνη, πραότητα, χιούμορ, αξιαγάπητος και γλυκομίλητος, πατριώτης λάτρης της μεγάλης Ελλάδος και των ελληνοχριστιανικών ιδεωδών, ευσεβής Χριστιανός, εξαίρετος άνθρωπος, με ανατροφή ελληνοπρεπή.

Στις 10-12-1923 δίδασκε σε πρωτοετείς φοιτητές, οι οποίοι παρακολουθούσαν αδιάφορα, ένας φοιτητής γιος ναυάρχου κληρονόμος μεγάλης περιουσίας τον διέκοψε με την φράση Noch ein mal (ακόμα μια φορά). Τότε ο ήρεμος και ευγενέστατος αυτός άνθρωπος κυριολεκτικά εξεμάνη και κραυγάζοντας «Είμαι Έλλην, είμαι Έλλην» βγήκε από το αμφιθέατρο.

Την περίοδο 1938-1944 περιορίστηκε μόνο στην επιστημονική του εργασία, αρνήθηκε να υπηρετήσει το ναζιστικό καθεστώς και δεν έκρυβε την αντίθεσή του προς τον ναζισμό. Κατά την διάρκεια του πολέμου όταν οι σειρήνες κτηπούσαν συναγερμό ποτέ δεν διέκοπτε την εργασία του για να πάει σε καταφύγιο. Το 1922 μετά την Μικρασιατική καταστροφή εισηγείται την ίδρυση του Πανεπιστημίου με την ονομασία Πανεπιστήμιο του Αιγαίου με έδρα την Μυτιλήνη ή την Σάμο, σκέψη που πραγματοποιήθηκε πολλές δεκαετίες αργότερα. Αρνήθηκε την πρόσκληση του Πανεπιστημίου του Μπέρκλεϊ γιατί δεν ήθελε να «αμερικανοποιηθούν» τα παιδιά του Δέσποινα και Στέφανος. Όταν μιλούσε για το θεώρημα Καραθεοδωρή έλεγε «σύμφωνα με το θεώρημα που έχω την τιμή να φέρω το όνομα του». Κάθε φορά που μάθαινε ότι στο Πανεπιστήμιο που δίδασκε φοιτούσε Έλληνας, τον καλούσε στο σπίτι του και πατριωτικό και πατρικό ενδιαφέρον του παρείχε πάσα δυνατή διευκόλυνση, στις συνομιλίες του εξεφράζετο με θαυμασμό για την αιωνία Ελλάδα, για τις προόδους της και τις επιτυχίες στους διαφόρους πολέμους. Στον Α' Παγκόσμιο πόλεμο, αν και έμενε στην Γερμανία, αρνήθηκε να υπογράψει μανιφέστο υπέρ των θέσεων του Γερμανικού μιλιταρισμού, προέβλεψε την ήττα της Γερμανίας, πίστευε στην είσοδο της Ελλάδος με την Αντάντ και μιλούσε με θαυμασμό για τον Ελληνικό στρατό που τον θεωρούσε καλύτερο του Πρωσσικού.

Διακρίσεις
3-7-1919: Γίνεται μέλος της Πρωσσικής Ακαδημίας. Το 1927 του απενεμήθηκε ο πολύ τιμητικός τίτλος του Μυστικοσύμβουλου του Πανεπιστημίου του Μονάχου (Geheimrat). Το 1932 διορίζεται Κυβερνητικός Επίτροπος στα Πανεπιστήμια Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Μέλος της Ακαδημίας Βερολίνου από το 1919. Μέλος της Ακαδημίας Γκέτινγκεν από το 1920. Μέλος της Ακαδημίας Μονάχου από το 1925. Μέλος της Ακαδημίας Μπολόνιας από το 1926. Μέλος της Παπικής Ακαδημίας από το 1928. Μέλος της Ακαδημίας Ρώμης από το 1929. Στο Πολυτεχνείο Βροσλάβ της Πολωνίας (Μπρεσλάου) ιδρύθηκε έδρα Καραθεοδωρή (είχε οργανώσει το Πανεπιστήμιο όταν ήταν στην Γερμανία).

Επιστημονική Εργασία
Το 1904 γράφει την διατριβή του: «Για τις ασυνεχείς λύσεις του Λογισμού των Μεταβολών» που παραδίδει στον Χ Μινκόφσκι τον θεμελιωτή της ειδικής θεωρία της σχετικότητας. Το 1905 γράφει την υφηγεσία του : «Ισχυρά μέγιστα και ελάχιστα των απλών ολοκληρωμάτων». Το 1919 αποδεικνύει το θεώρημα του Α.Πουανκαρέ. Ασχολείτο με τα μαθηματικά των Πλατωνικών διαλόγων. Το 1924 παρουσιάζει στην Πρωσική Ακαδημία Επιστημών την Αξιωματικής της Θεωρίας της Σχετικότητας. Μαθηματική ανάλυση της Γεωμετρίας. Μαθηματικές απεικονίσεις στη Θερμοδυναμική Μελετά την Γεωμετρική Οπτική που οδήγησε σε εφαρμογές αξιόλογες, ώστε ένα σύστημα τηλεσκοπίων στο αστεροσκοπείο του Πάλομαρ έχει βασιστεί σε θεωρίες του Κ.Καραθεοδωρή. Μελέτησε και παρουσίασε θεώρημα που έφερνε το όνομα του (θεώρημα Καραθεοδωρή).

Τι είπαν για τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή
Αν όμως λύσετε και το πρόβλημα των κλειστών γραμμών του χρόνου θα σταθώ μπροστά σας με σταυρωμένα τα χέρια. Σας χαιρετά ο όλος δικός σας (Α.Αϊνστάιν). Er ist ain feiner Mensch - Είναι ένας υπέροχος 'Ανθρωπος (Α.Αϊνστάιν). Κύριοι ζητήσατε να σας απαντήσω σε χίλια δύο πράγματα, κανείς όμως δεν θέλησε να ρωτήσει ποιος ο δάσκαλός μου, ποιος μου έδειξε και μου άνοιξε τον δρόμο προς την ανώτερη μαθηματική επιστήμη και έρευνα. Και για να μην σας κουράσω, σας λέω απλά, χωρίς λεπτομέρειες, ότι μεγάλος μου δάσκαλος υπήρξε ο αξεπεραστος Έλληνας Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, στον οποίο, εγώ προσωπικά αλλά και η μαθηματική επιστήμη, η φυσική, η σοφία του αιώνα μας χρωστάμε τα πάντα ('Αλμπερτ Αϊνστάιν στην τελευταία συνέντευξη τύπου το 1955). Δράττομαι της ευκαιρίας να σημειωθώ της υμετέρας περισπούδαστου εντιμότιτος, φίλος πιστός και πρόθυμος εν παντί (Χρυσόστομος Σμύρνης). Η πολυμέρεια του Καραθεοδωρή επεκτείνεται πολύ πέρα από την ειδικότητά του (Χ.Τίτσε). Ένας από τους λαμπρότερους μαθηματικούς, έχει ουσιαστικά εμπλουτίσει και επηρεάσει αποφασιστικά την επιστήμη. Ένας άνδρας με ασυνήθιστη και πλατιά παιδεία, ως ανήκων στο Ελληνικό έθνος με το υψιπετές πνεύμα του και την ουσιαστική αναζήτηση της γνώσης, συνέχισε την παράδοση και την κληρονομιά της κλασικής Ελλάδος (ακαδημαϊκός Oscar Perron).

Βιβλία-Μελέτες
"Η Αίγυπτος" (στα Ελληνικά το 1999): μελέτη για την Αίγυπτο. "Μελέτες για την κατασκευή των Πυραμίδων". «Περί αναδιοργανώσεως του Πανεπιστημίου Αθηνών» (Ελληνικά 1932). Το 1935 «Λογισμός των μεταβολών» Το 1918 «Μαθήματα Πραγματικών Συναρτήσεων» Το 1956 (μετά τον θάνατό του) «Μέτρο και Θεωρία Ολοκλήρωσης και η Αλγεβροποίηση τους». Η Γερμανική Ακαδημία εκδίδει το σύνολο των εργασιών του το 1945 σε 5 ογκώδεις τόμους.

Το άρθρο αυτό εκτυπώθηκε από τις ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ. 14. Αυγούστου 2007


3. Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή



«Κύριοι, ζητήσατε να σας απαντήσω σε χίλια δυο πράγματα, αλλά κανένας δεν θέλησε να μάθει ποιος ήταν ο δάσκαλός μου, ποιος μου έδειξε και μου άνοιξε το δρόμο για την ανώτερη μαθηματική επιστήμη, σκέψη και έρευνα. Και, για να μη σας κουράσω, σας το λέω έτσι απλά, χωρίς λεπτομέρειες, ότι μεγάλος μου δάσκαλος ήταν ο αξεπέραστος Έλληνας Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, στον οποίο, εγώ προσωπικά, αλλά και η μαθηματική επιστήμη, η φυσική, η σοφία του αιώνα μας, χρωστάμε τα πάντα». Άλμπερτ Αϊνστάιν, 1955

ΠΟΙΟΣ ΗΤΑΝ ΑΡΑΓΕ αυτός ο «αξεπέραστος Έλληνας» στον οποίο χρωστάει τα πάντα η επιστήμη του 20ού αιώνα κατά τον Αϊνστάιν; Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι πολυσύνθετη. Είναι τόσο σύνθετη, που, για να την κατανοήσουμε, πρέπει να γυρίσουμε πολύ πίσω στο παρελθόν να φτάσουμε μέχρι... το Φανάρι.

Όπως όλοι γνωρίζουμε, οι Τούρκοι μπορεί να κατέλυσαν την Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία -τη μετονομασθείσα Βυζαντινή-, ωστόσο βασίστηκαν στους μορφωμένους Έλληνες του Φαναριού για να τη διοικήσουν.

Μία από τις φημισμένες εκείνες οικογένειες Φαναριωτών ήταν και του Στέφανου Καραθεοδωρή, που καταγόταν από τη Βύσσα της Αδριανούπολης. Ο Στέφανος είχε σπουδάσει ιατρική στην Πίζα, μιλούσε 17 γλώσσες και είχε γίνει ο επίσημος γιατρός του σουλτάνου Μαχμούτ Β'. Ίδρυσε την Αυτοκρατορική Ιατρική Σχολή και διατέλεσε έφορος της Μεγάλης του Γένους Σχολής. Σύζυγός του ήταν η Ρωξάνδρα Μαυροκορδάτου και γιος του ο Αλέξανδρος, που έγινε νομικός, μαθηματικός και διπλωμάτης. Ο Αλέξανδρος διορίστηκε ηγεμόνας της Σάμου (1885-1894) και το 1895 έγινε ηγεμόνας της Κρήτης, όπου ίδρυσε το πρώτο Γενικό Χημείο του Κράτους, στα Χανιά.

Ξάδελφος του Αλέξανδρου Καραθεοδωρή-πασά ήταν ο Στέφανος, ένας λαμπρός νομικός και διπλωμάτης καριέρας, ο οποίος παντρεύτηκε τη Δέσποινα Πετροκόκκινου, που ήταν γόνος πλούσιας χιώτικης οικογένειας της Μασσαλίας. Μέλος της Ακαδημίας Διεθνούς Δικαίου των Βρυξελλών, ο Στέφανος Καραθεοδωρή υπηρέτησε στις οθωμανικές πρεσβείες του Βερολίνου, της Στοκχόλμης, της Βιέννης και των Βρυξελλών. Το 1873, όταν η οικογένεια του ζούσε στο Βερολίνο, γεννήθηκε ο γιος τους Κωνσταντίνος. Ο Κωνσταντίνος έμελλε να παντρευτεί τη θεία του και κόρη του Αλέξανδρου, Ευφροσύνη, και να γίνει θείος του «πατέρα των πεπερασμένων στοιχείων» και λαμπρότερου Έλληνα των εφαρμοσμένων μαθηματικών, του Ιωάννη Αργύρη!

Όπως υποψιάζεστε, οι βυζαντινής πλοκής προδιαγραφές του Κωνσταντίνου ήταν να ζήσει μια μυθιστορηματική ζωή, που μόνο διαβάζοντας το βιβλίο της κόρης του Δέσποινας («Κωνσταντίνος ΚαραΘεοδωρή», εκδόσεις Κάκτος, 2000) μπορεί κανείς να τη συλλάβει. Θα προσπαθήσουμε όμως να συλλέξουμε ψήγματα της.

Τη μέρα που γεννήθηκε ο Κωνσταντίνος, στις 13 Σεπτεμβρίου, αντίκρισε το χλωμό ήλιο του Βερολίνου, αλλά τα δύο επόμενα χρόνια έζησε στο σπίτι του παππού του, στην Κωνσταντινούπολη. Σύντομα, όμως, το 1875, ο πατέρας του έγινε πρέσβης στο Βέλγιο, οπότε ο μικρός Κωσταντής γνώρισε τις Βρυξέλλες. Κληρονομώντας την οικογενειακή κλίση προς τις γλώσσες, έμαθε από μωρό να μιλάει τέλεια ελληνικά και γαλλικά, έπειτα γερμανικά και τουρκικά, αργότερα αγγλικά, ιταλικά και... αρχαίες γλώσσες. Και όλα αυτά μολονότι στο σπίτι απαγορευόταν η χρήση οποιασδήποτε άλλης γλώσσας εκτός της ελληνικής!

Πήγε γυμνάσιο στο σχολείο Athene Royal d' Exelles, όπου έδειξε για πρώτη φορά την κλίση του στα μαθηματικά και κέρδισε δύο φορές το πρώτο βραβείο στον εθνικό βελγικό μαθητικό διαγωνισμό. Όπως αφηγείται η κόρη του στο βιβλίο της, «τα μαθηματικά δεν ήταν μόνο το όνειρο του αλλά ο κόσμος του, η ζωή του όλη». Ο πατέρας του όμως δεν ήθελε να σπουδάσει μαθηματικά, γιατί πίστευε ότι δεν θα ήταν ένα αποδοτικό επάγγελμα. Υπακούοντας στο πατρικό θέλημα, ο Κωνσταντίνος σπούδασε στη Βελγική Στρατιωτική Σχολή, από την οποία αποφοίτησε το 1895, ως αξιωματικός του μηχανικού, και πήρε το δίπλωμα του πολιτικού μηχανικού. Ταξίδεψε το 1895 στην Κρήτη, στον τότε ηγεμόνα θείο του Αλέξανδρο, όπου γνώρισε και τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Έπειτα πήγε στο Λονδίνο και το 1897 βρήκε δουλειά ως βοηθός μηχανικός στα έργα του φράγματος Ασιούτ που οι Άγγλοι κατασκεύαζαν στην Αίγυπτο. Εκεί επισκέφθηκε τα αρχαία μνημεία και μέτρησε την Πυραμίδα του Χέοπα. Εντυπωσιασμένος από τις αναλογίες που ανακάλυψε, άρχισε να ξαναδιαβάζει βιβλία μαθηματικών. Αυτό ήταν! Αποφάσισε να αφοσιωθεί ολοκληρωτικά στην επιστήμη.

Εγκατέλειψε την Αίγυπτο το 1900 και πήγε στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, όπου δίδασκε ο Schultz. Το 1902 ακολούθησε τον καθηγητή του στο Πανεπιστήμιο του Γκέτιγκεν, όπου ήδη δίδασκαν οι επίσης φημισμένοι Klein, Hilbert και Minkowski. Το 1904 παρουσίασε τη διδακτορική του διατριβή «Περί των ασυνεχών λύσεων στο λογισμό των μεταβολών». Η διατριβή του ήταν η πρώτη μελέτη που ασχολήθηκε συστηματικά με τη θεωρία των σποραδικών λύσεων και η μετέπειτα έρευνα του στον κλάδο αυτό απέφερε σημαντικά αποτελέσματα σε άλλους τομείς. Αν όμως η διδακτορική διατριβή του άνοιξε τις πόρτες της επιστημονικής κοινότητας, δεν συνέβη το ίδιο και με τις πόρτες του Πανεπιστημίου Αθηνών ή της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων, όπου απευθύνθηκε. Οι αρμόδιοι του είπαν ότι έχουν θέση γι' αυτόν μόνο ως δασκάλου σε σχολεία της επαρχίας!

Απογοητευμένος, αποφάσισε να συνεχίσει την ακαδημαϊκή σταδιοδρομία του στη Γερμανία. Παρουσίασε την υφηγεσία του «Ισχυρά μέγιστα και ελάχιστα των αυλών ολοκληρωμάτων» και, το Μάρτιο του 1905, αναγορεύτηκε υφηγητής - σε χρόνο ρεκόρ. Το 1907 έχασε τον πατέρα του και το 1909 παντρεύτηκε στην Κωνσταντινούπολη την Ευφροσύνη, που του χάρισε δύο παιδιά, τη Δέσποινα και το Στέφανο. Το 1909 έγινε τακτικός καθηγητής στο Πολυτεχνείο του Ανόβερο, επεξέτεινε τις μελέτες του στο χώρο της φυσικής και διατύπωσε τα δύο αξιώματα του επί της θερμοδυναμικής.

Η συνέχεια στην ακαδημαϊκή καριέρα του Καραθεοδωρή ήταν θριαμβευτική και το πεδίο της έρευνας του ευρύ: λογισμός των μεταβολών, μερικές διαφορικές εξισώσεις, πραγματικές συναρτήσεις, μιγαδικές συναρτήσεις, γεωμετρική οπτική, θερμοδυναμική, γεωμετρία, θεωρία των συνόλων, αστρονομία, Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας. Η φήμη του εξαπλώθηκε και κατέλαβε διαδοχικά έδρες διδασκαλίας μαθηματικών στα πανεπιστήμια της Βόννης, του Μπρεσλάου, του Γκέτιγκεν και του Βερολίνου. Με το βιβλίο του «Μαθήματα Πραγματικών Συναρτήσεων» (1918) κέρδισε την παγκόσμια αναγνώριση και, το 1919, ο Max Plank τον υποδέχτηκε ως μέλος της Πρωσικής Ακαδημίας Επιστημών. Όμως, την ίδια χρονιά συνέβη κάτι που λαχταρούσε ακόμη πιο πολύ: Τον κάλεσε ο Βενιζέλος να αναλάβει την ίδρυση και οργάνωση του Πανεπιστημίου της Ιωνίας. Ο Καραθεοδωρή εγκατέλειψε τα πάντα και έσπευσε να ανταποκριθεί στο αίτημα του. Στις 2 Ιουνίου του 1920 αναγορεύτηκε καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και τον Αύγουστο παρουσίασε μια μελέτη για την οργάνωση ενός υποδειγματικού πανεπιστημίου. Πρότεινε ως έδρα τη Σμύρνη, την Αθήνα ή τη Θεσσαλονίκη. Το Σεπτέμβριο ο Βενιζέλος του είπε: «Θα πάτε εις την Σμύρνην, όπου θα σας παράσχουν όλας τας ευκολίας». Ο Καραθεοδωρή άρχισε έναν οργανωτικό μαραθώνιο και το καλοκαίρι του 1922 ήταν όλα έτοιμα για να αρχίσουν τα μαθήματα. Ένα πανεπιστήμιο πρωτοποριακό, με έμβλημα το «Φως εξ Ανατολών», όπου θα υπήρχε και Ανώτερο Ισλαμικό Ιεροδιδασκαλείο και Σχολή Ανατολικών Γλωσσών.

Ο φρικτός όμως Αύγουστος τον πρόλαβε. Οι Τούρκοι μπήκαν στη Σμύρνη σφάζοντας τον πληθυσμό και το νεότευκτο πανεπιστήμιο ήταν ένας από τους στόχους εμπρησμού τους. Ο Καραθεοδωρή έκανε τα πάντα για να σώσει τον πλούτο της βιβλιοθήκης και των εργαστηρίων, μεταφέροντάς τα στα πλοία. Ο ίδιος μόλις που σώθηκε. Έφτασε στην Αθήνα, πρόσφυγας και αυτός. Η ακαδημαϊκή κοινότητα, συμπεριφερόμενη με μικροψυχία, του ανέθεσε τη διδασκαλία των στοιχειωδών μαθηματικών στους Πρωτοετείς σπουδαστές. Εντούτοις, ο Καραθεοδωρή δέχτηκε ταπεινά την ανάθεση. Άλλωστε, όπως είχε πει ο γνωστός μαθηματικός Εrhard Shmidt, «ο Καραθεοδωρή ήταν παντελώς ελεύθερος από τα διαδεδομένα αμαρτήματα της ζήλιας και του φθόνου που μαστίζουν τόσο συχνά την ακαδημαϊκή κοινότητα». Ωστόσο, το ακροατήριό του δεν χαρακτηριζόταν από σεβασμό. Μια ημέρα, ένας φοιτητής -γιος ναυάρχου- διέκοψε τη διάλεξη του, φωνάζοντας του στα γερμανικά. Αυτό ξεπέρασε τα όρια του ευγενούς και πράου καθηγητή και όταν το 1924 ο διάσημος φυσικός Sommerfeld τον κάλεσε να διαδεχτεί στην έδρα του Πανεπιστημίου του Μονάχου τον διάσημο Lindemann, αποδέχτηκε αμέσως την πρόσκληση.

Το 1928 ο Καραθεοδωρή ήταν στο Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ των ΗΠΑ, ως ο πρώτος επισκέπτης καθηγητής της Αμερικανικής Μαθηματικής Εταιρείας, προσκεκλημένος για μια σειρά διαλέξεων σε 20 αμερικανικά πανεπιστήμια. Είχε ήδη εκλεγεί τακτικό μέλος σε πολλές ακαδημίες (Βερολίνου, Μονάχου, Γκέτιγκεν, Μπολόνιας, Βελγίου και Αθηνών), ενώ αξιοσημείωτη ήταν η εκλογή του στην Παπική Ακαδημία της Ρώμης. Όμως, με τη νίκη του Κόμματος των Φιλελευθέρων, τον Αύγουστο του 1928, έγινε ξανά συνομιλητής του Βενιζέλου για την αναμόρφωση της ανώτατης εκπαίδευσης.

Επέστρεψε στη διδακτική και ερευνητική του εργασία στο Μόναχο και δημοσίευε συνεχώς νέες μελέτες και βιβλία. Ασχολούμενος με τις πραγματικές συναρτήσεις, εμπνεύστηκε μια αξιωματική διατύπωση για τη μετρικότητα και το μέτρο των σημειοσυνόλων στον ν-διάστατο ευκλείδειο χώρο. Η επέλαση των ναζί στην εξουσία, το 1933, τον άφησε άναυδο - όπως όλους τους αστούς επιστήμονες της Γερμανίας- και μόνο όταν πλέον άρχισαν οι μαζικές διώξεις των Εβραίων πήρε θέση. Θέση όμως που δεν εκφράστηκε δημόσια, παρά μόνο με σιωπηλό και υπόγειο έργο: Χρησιμοποίησε το κύρος του ως μέλους της Βαυαρικής Ακαδημίας Επιστημών και τις γνωριμίες του με στελέχη της εξουσίας για να διασφαλίσει ή να φυγαδέψει στο εξωτερικό συναδέλφους εβραϊκής καταγωγής - όπως οι Τietze, Perron και Sommerfeld. Μετά τον πόλεμο, συνταξιούχος πλέον, συνέβαλε στην ανανέωση της εμπιστοσύνης του κοινού στη γερμανική επιστημονική κοινότητα. Το Δεκέμβριο του 1949 μίλησε για τελευταία φορά στο Μαθηματικό Συμπόσιο του Μονάχου. Λίγο μετά αρρώστησε βαριά και πέθανε στις 2 Φεβρουαρίου του 1960.

Το 1954 η Βαυαρική Ακαδημία Επιστημών δημοσίευσε το έργο του σε πέντε τόμους. Τα συγγράμματα του -232 περίπου εργασίες, από τις οποίες δημοσιεύθηκαν οι 165- είναι όλα σχεδόν θεμελιώδεις έρευνες εξαιρετικής έμπνευσης, που τον ανέδειξαν σε ρυμοτόμο της μαθηματικής διανόησης. Το 1973, στα εκατόχρονα του, γιορτάστηκε το Παγκόσμιο Έτος Καραθεοδωρή. Η Γερμανία τον κατέταξε μεταξύ των μεγάλων μαθηματικών της και, το 1998, το Πανεπιστήμιο του Μονάχου τον τίμησε ως «κορυφαία προσωπικότητα της πνευματικής ζωής του 20ού αιώνα, ως φαινόμενο πνευματικής πολυμέρειας, ως στοχαστή, ερευνητή, οραματιστή, πανεπιστημιακό δάσκαλο και ρήτορα». Το πορτρέτο του βρίσκεται σήμερα ανάμεσα σε εκείνα του Hilbert και του Riemann, στην αίθουσα διαλέξεων του διάσημου ερευνητικού κέντρου του Oberwolfach.

Όσο για την πατρίδα του... τον αναγόρευσε μέλος της Ακαδημίας Αθηνών το 1927, όταν ήταν πια «ακίνδυνος» για τους εντός και αφού είχαν προηγηθεί έξι ξένες ακαδημίες...Για να μη λένε ότι δεν αναγνωρίζουμε τα χρέη μας!

ΤΑ "ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ" ΤΟΥ ΑΪΝΣΤΑΙΝ
Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ και η συνεργασία Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή-Άλμπερτ Αϊνστάιν οδήγησαν σε διάφορα σχόλια, που φτάνουν μέχρι και στο ότι ο Αϊνστάιν υπέκλεψε τη Θεωρία της Σχετικότητας από τον «δικό μας» επιστήμονα. Για να μην επεκταθούμε και στα σενάρια συνωμοσίας που θέλουν τον Καραθεοδωρή ιδρυτή της φιλικοεταιρικής «Ομάδα Ε»...

Εκείνο που ιστορικά διακριβώνουμε είναι ότι το 19Ι5 ο Αϊνστάιν επισκέφθηκε το Πανεπιστήμιο του Γκέτιγκεν για μια σειρά διαλέξεων επάνω στην ήδη διατυπωθείσα θεωρία του για τη βαρύτητα και τη σχετικότητα. Εκεί γνωρίστηκε με τον Καραθεοδωρή και ανέπτυξαν σχέσεις αλληλοεκτίμησης και σεβασμού.

Η σχετική αλληλογραφία τους που έχει διασωθεί ξεκινά με μια επιστολή του Αϊνστάιν, στις 6 Σεπτεμβρίου του 1916, όπου ο Αϊνστάιν έλεγε μεταξύ άλλων:

«Θα θέλατε να σκεφτείτε λίγο το πρόβλημα των κλειστών τροχιών χρόνου; Εδώ βρίσκεται η ουσία του ακόμη ανεπίλυτου μέρους του προβλήματος του χωροχρόνου».

Ο Καραθεοδωρή απάντησε με κάποιους υπολογισμούς, στις 16 Δεκεμβρίου. Και ο Αϊνστάιν ανταπάντησε:

Ιδιοχείρως, το 1916, ο Αϊνστάιν εκλιπαρεί τον Καραθεοδωρή να του δώσει τα φώτα του. «Αγαπητέ συνάδελφε, Βρίσκω Θαυμάσιο τον υπολογισμό που κάνατε. Τώρα τα καταλαβαίνω όλα. [...] Πρέπει, νομίζω, να δημοσιεύσετε τη θεωρία σας "Στα χρονικά της Φυσικής", διότι οι φυσικοί, όπως εγώ, δεν γνωρίζουν τίποτε από αυτό το αντικείμενο. Με την επιστολή μου αυτή θα πρέπει να σας θύμισα Βερολινέζο που μόλις ανακάλυψε το Γκρούνβαλντ, (ΣΜ. Πολυτελές προάστιο του Βερολίνου) και διερωτάται αν ζούσαν ήδη άνθρωποι εκεί. Αν θέλετε να μπείτε στον κόπο να μου εξηγήσετε και τους κανονικούς μετασχηματισμούς, θα έχετε βρει έναν ευγνώμονα και ευσυνείδητο ακροατή. Αν μάλιστα λύσετε και το πρόβλημα των κλειστών τροχιών του χρόνου, θα υποκλιθώ ενώπιον σας. Η αλήθεια που κρύβεται πίσω τους αξίζει πραγματικά λίγο ιδρώτα. Με τους καλύτερους χαιρετισμούς, δικός σας, Άλμπερτ Αϊνστάιν»

Όπως διαφαίνεται, ο Καραθεοδωρή υπήρξε μέγας δάσκαλος του Αϊνστάιν στη μαθηματική θωράκιση των θεωριών του, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο Αϊνστάιν δεν δικαιούται την πατρότητα τους! Άλλωστε... ποιος δεν χρειάστηκε κάποια στιγμή ένα καλό φροντιστήριο;

ΤΟΥ ΤΑΣΟΥ ΚΑΦΑΝΤΑΡΗ Περιοδικό Discovery & Science Τεύχος 1 - Ιούνιος 2005


4. Ο μαθηματικός Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή και το Ελληνικό Πανεπιστήμιο της Σμύρνης



Του Ιωάννη Πυργιωτάκη Kαθηγητή του Παιδαγωγικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Κρήτης



Στην Eλλάδα, τη χώρα της αποσιώπησης και της λήθης κινδυνεύουν να απολησμονηθούν ακόμη και σημαντικές προσωπικότητες, ο μέγας Μαθηματικός Kωνσταντίνος Kαραθεοδωρής.

Ελάχιστοι γνωρίζουν επίσης σήμερα ότι στην Σμύρνη ιδρύθηκε Ελληνικό Πανεπιστήμιο. Αυτό τα δύο απολησμονημένα, αλλά ωστόσο σημαντικά γεγονότα θα προσπαθήσω να ανασύρω σήμερα από τα σκονισμένα χρονοντούλαπα της λήθης. Θεωρώ μάλιστα ότι σε μια τόσο σημαντική ημέρα που νέοι επιστήμονες παίρνουν το πτυχίο τους έτοιμοι να φτερουγίσουν στους δικούς τους δρόμους και τις δικές τους αναζητήσεις, η παρου σίαση σημαντικών προσωπικοτήτων, όπως αυτή του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή θα μπορούσε να προβάλλει ένα λαμπρό πρότυπο ανθρώπου και επιστήμονα.

O Kωνσταντίνος Kαραθεοδωρή, γόνος της λαμπρής φαναριώτικης οικογένειας των Kαραθεοδωρή γεννήθηκε στο Bερολίνο στις 13 Σεπτεμβρίου 1873 και ανατράφηκε στις Bρυξέλλες, όπου ο πατέρας του Στέφανος Kαραθεοδωρής ήταν πρόξενος της Tουρκίας. Tο γένος Kαραθεοδωρή προέρχεται από την αρχαία Mπόσνα (σημερινή Nέα Bύσσα Ορεστιάδος), απ' όπου ξεκίνησε ο Kαραθεοδωρής. Ο ένας εκ των δύο γιων του, διαπρεπής ιατρός, υπήρξε ο προσωπικός ιατρός του Σουλτάνου και ιδρυτής του ιατρικού σεμιναρίου, της πρώτης δηλαδή ιατρικής σχολής της Tουρκίας.

Tις εγκύκλιες σπουδές του ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή άρχισε και ολοκλήρωσε στο Bέλγιο, όπου διακρίθηκε για την αγάπη και τις επιδόσεις του στα Μαθηματικά. Χάρις στις επιδόσεις του αυτές η τάξη του απέσπασε δύο φορές το πρώτο βραβείο στα μαθηματικά σε ισάρριθμους παμβελγικούς διαγωνισμούς. «Tην δευτέραν φοράν μάλιστα, εν των τεθέντων προβλημάτων ήτο τόσον δύσκολον, ώστε κανείς άλλος δεν επεχείρησε καν να το λύση, με αποτέλεσμα να μην απονεμηθή κανένα άλλο βραβείο».

Mε την αποφοίτησή του από το Γυμνάσιο (1891) γράφτηκε στη Bελγική Στρατιωτική Σχολή των Bρυξελλών, από όπου και αποφοίτησε το 1895. H επαγγελματική σταδιοδρομία του άρχισε με την πρόσληψή του στη μεγάλη αγγλική εταιρεία, η οποία είχε αναλάβει τα έργα του Nείλου, «όπου ανεγείροντο τα μεγάλα φράγματα του Assouan (Aσουάν) και του Assiout (Aσιούτ)». Κάποια στιγμή όμως αποφάσισε να εγκαταλείψει τη θέση του και να σπουδάσει μαθηματικά. Η απόφασή του αυτή να εγκαταλείψει μια λαμπρή σταδιοδρομία και να ακολουθήσει νέες σπουδές ως φοιτητής των μαθηματικών ξεσήκωσε θύελλα διαμαρτυριών στους οικείους του. Ο ίδιος γράφει σχετικά: «Η οικογένειά μου, οι παλαιοί Έλληνες φίλοι μου Δημήτριος Βικέλας και Μάρκος Δραγούμης, εύρον την απόφασίν μου, να εγκαταλείψω μίαν ασφαλή θέσιν με πολλάς προοπτικάς (...), δια να ικανοποιήσω μίαν ρομαντικήν παρόρμησιν, πλέον ή κωμικήν».Ο ίδιος θα δηλώσει στην αυτοβιογραφία του: «ότι μόνον η απαρακώλυτος ενασχόλησίς μου εις τα μαθηματικά θα ήτο δυνατόν να προσδώση περιεχόμενον εις την ζωήν μου».

Έτσι από το φράγματα του Assouan και του Assiout και από την αποξηρανθείσα όχθη του Nείλου ο Kωνσταντίνος Kαραθεοδωρή βρέθηκε (τον Απρίλιο του 1900) στα φοιτητικά έδρανα του Πανεπιστημίου του Bερολίνου, για να μετεγγραφεί αργότερα στο Πανεπιστήμιο της Γοττίγγης (Goettingen), το οποίο εκείνη την περίοδο είχε «καταστεί ο υψίπυργος των μαθηματικών», όπως γράφει ο ίδιος. Eκείνη την περίοδο βρίσκονταν στη Γερμανία πολλοί ταλαντούχοι φυσικοί και μαθηματικοί με τους περισσότερους από τους οποίους συνδέθηκε ευθύς εξ αρχής, πολλά δε γνωστά ονόματα, όπως π.χ. ο Max Prlanck και άλλοι, υπήρξαν δάσκαλοί του.

Το 1903 αναλαμβάνει την εκπόνηση διδακτορικής διατριβής με θέμα: «Περί των ασυνεχών λύσεων στο λογισμό των μεταβολών» και πριν ακόμη λάβει τον τίτλο του διδάκτορος, ο διαπρεπής καθηγητής των Μαθηματικών Ηilbert αναγνωρίζοντας τις επιδόσεις και διαβλέποντας το μαθηματικό του τάλαντο τον παροτρύνει να αναλάβει την εκπόνηση υφηγεσίας. Έτσι το 1905 κατακτά τον ακαδημαϊκό τίτλο του υφηγητή, αφού πρώτα με πρόταση του ίδιου καθηγητή η Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μονάχου του επέτρεψε κατ' εξαίρεση να υποβάλλει την διατριβή επί υφηγεσία, πριν ακόμη παρέλθει ο προβλεπόμενος από τον κανονισμό σπουδών χρόνος από την ημερομηνία λήψης του βαθμού του διδάκτορος.

Ευθύς αμέσως του ανατίθεται διδασκαλία στο Πανεπιστήμιο της Τυβίγγης και η ανοδική πορεία ήδη έχει αρχίσει. Εκλέγεται καθηγητής στο ένα μετά το άλλο στα Πανεπιστήμια:

Βόννης (Βonn), Αννόβερου (Ηannover), Βρεσλαβίας (Βreslau), Γοττίγγης (Goettingen), Βερολίνου (Βerlin), Μονάχου (Muenchen), Αθηνών (1922) και Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (1923).

Το μαθηματικό του τάλαντο και οι επιδόσεις του τον αναδεικνύουν ως έναν από τους μεγαλύτερους μαθηματικούς του κόσμου και οι πιο γνωστές Ακαδημίες Επιστημών σπεύδουν να τον κατατάξουν στα μέλη τους. Έτσι γίνεται εκλεγμένο μέλος στις κυριότερες Επιστημονικές Ακαδημίες της Ευρώπης, όπως:

Βερολίνου (1919) Γοττίγγης (1920) Μονάχου (1925) Βολωνίας (1926) Αθηνών (1926) κατ' εξαίρεση, διότι δεν ήταν κάτοικος της Ελλάδας. Dei Lincei (Eταιρείας των Λυγκέων) της Ρώμης (1929) της παπικής ακαδημίας του Βατικανού. Γνωστή είνια η φιλία του με τον Einstein.

Γενικά οι δύο άνδρες είχαν ένα μεγάλο, επιστημονκό και ανθρώπινο σεβασμό ο ένας προς τον άλλο. Παραμένουν σε μια διαρκή επικοινωνία και όποτε ο Einstein βρέθηκε σε μαθηματικά αδιέξοδα τη λύση έδινε ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή. Ένα απόσπασμα επιστολής είναι αποκαλυπτικό: “Aν όμως λύσετε και το πρόβλημα των κλειστών γραμμών του χρόνου, θα γονατίσω μπροστά σας με σταυρωμένα τα χέρια. Πίσω από αυτό υπάρχει κρυμμένο κάτι, που είναι αντάξιο του ιδρώτα των καλλιτέρων.Mε τους καλύτερους χαιρετισμούς Δικός σας , Aϊνστάιν”

Το Ελληνικό Πανεπιστήμιο της Σμύρνης Στις 2 Mαϊου του 1919 τα ελληνικά στρατεύματα απελευθερώνουν τη Σμύρνη η οποία για πέντε χρόνια αποτελούσε «ίδιον» κράτος υπό την ελληνική διοίκηση του Αριστείδη Στεργιάδη. Αυτήν ακριβώς την περίσταση αξιοποιεί ο Βενιζέλος και καλεί τον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή από το Βερολίνο για να του αναθέσει την ίδρυση ελληνικού Πανεπιστημίου στη Σμύρνη.

Πρέπει εδώ να διευκρινήσω ότι το 1895, ο νεαρός τότε Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή είχε επισκεφθεί τον δεύτερο θείο του πατέρα του Aλέξανδρο Kαραθεοδωρή, γενικό διοικητή Κρήτης, στα Χανιά. Εδώ γνωρίστηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Οι δύο άνδρες συνδέθηκαν με βαθύτατη φιλία και μόλις ο Βενιζέλος ανήλθε στην πολιτική κονίστρα ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή αποτελούσε το πρόσωπο της αποκλειστικής του εμπιστοσύνης κυρίως στα θέματα των Πανεπιστημίων. Στα πλαίσια αυτά του ανέθεσε και την ίδρυση του ελληνικού Πανεπιστημίου της Σμύρνης. Έτσι τον Iούνιο του 1920 ο Kωνσταντίνος Kαραθεοδωρή εγκαταλείπει την έδρα του τακτικού καθηγητή στο λαμπρό Πανεπιστήμιο του Bερολίνου για να επωμισθεί το τιτάνειο έργο της ίδρυσης ενός νέου Πανεπιστημίου σε συνθήκες πολέμου. Αποφεύγω να κάνω ειδική αναφορά στις Σχολές και στα εργαστήρια τη βιβλιοθήκη και τα αναγνωστήρια και τη λοιπή οργάνωση που ήταν χωρίς αμφιβολία υποδειγματική. Έμβλημά του ο ανατέλων ήλιος και στην προμετωπίδα φέρει τη σημαντική σημειολογικά φράση, «ΦΩΣ EΞ ANATOΛΩN».

Και για όλα αυτά ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή εργάζεται ασταμάτητα. Μέσα σε δύο χρόνια το Πανεπιστήμιο Σμύρνης είναι έτοιμο. Tα μαθήματα προβλέπεται να αρχίσουν τον Σεπτέμβριο του 1922. Όμως από δω και κάτω το θέμα γίνεται τραγικό. Στις 22 Aυγούστου, ενώ απέμεναν δηλ. μόνο λίγες μέρες για να αρχίσει να εκπέμπεται το “ΦΩΣ ΕΞ ΑΝΑΤΟΛΩΝ”, επήλθε η Μικρασιατική Καταστροφή. Το φως γίνεται φλόγα, φωτιά που καίει τα πάντα. Η Σμύρνη πλημμύρισε στο αίμα, στάχτη και φωτιά παντού. Στάχτη και φωτιά και το περίλαμπρο Πανεπιστήμιο, το μέγα όραμα του μεγάλου Φαναριώτη.

Κυρίες και κύριοι Ας σκύψουμε εντελώς σύντομα πάνω στο μεγάλο αυτό γεγονός. Σύμφωνα με τις επίσημες πηγές οι πρωτοβουλίες για την ίδρυση του Πανεπιστημίου της Σμύρνης αποδίδονται στον Ελ. Βενιζέλο. Αν όμως έτσι έχουν τα πράγματα τότε μερικά κρίσιμα ερωτήματα μένουν για τον ερευνητή αναπάντητα και για τα οποία ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή μετά τη ματαίωση του οράματος του τηρεί αινιγματική σιωπή.

Μέσα από τη μακροχρόνια έρευνά του προκύπτει τελικά ότι η ίδρυση του Πανεπιστημίου της Σμύρνης ήταν ιδέα του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, ο οποίος την είχε εμφυσίσει στον Ελ. Βενιζέλο. Η επιλογή επίσης του συνθήματος “ΦΩΣ ΕΞ ΑΝΑΤΟΛΩΝ”, όπως και η ίδρυσή του στην πολυεθνική Σμύρνη δεν αποτελούν γεγονότα τυχαία. Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή ζητά την ανάδειξη του (υποτιμημένου γενικώς) πολιτισμού της Ανατολής και την διασταύρωσή του με τον πολιτισμό της Δύσης.

Δεν περιορίζεται όμως μόνο σε αυτό. Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή (αντί των πολλών εθνικών κρατών) επιδιώκει την ίδρυση ενός πολυεθνικού κράτους δικαίου υπό ελληνικήν διοίκησιν, με απώτερο σκοπό το πολυεθνικό κράτος να μετεξελιχθεί σε κράτος διαπολιτισμικό, με ειρηνική συμβίωση των διαφορετικών εθνών και θρησκειών. Προς τούτο εμπιστεύεται ένα και μόνο μέσο, την Παιδεία. “Εν των κυρίων μέσων, τα οποία έχομεν εις την διάθεσίν μας δια να κατευθύνομεν την κίνησιν ταύτην και δια να μη αφήσομεν την τύχην να οδηγήσει μόνη τα πράγματα, συνίσταται εις την δημιουργίαν κέντρων σπουδών και παιδείας, καταλλήλων να αναπτύξουν τας φυσικάς σχέσεις, τας οποίας θα κληθή να αποκαταστήση η Ελλάς με άπαντας τους γείτονάς της”. Γι’ αυτό λοιπόν το Πανεπιστήμιο.

Τώρα οι προθέσεις γίνονται περισσότερο σαφείς και αποκαλύπτονται σε όλες τους τις πτυχές. Θέλει να ιδρύσει το Πανεπιστήμιο για να επιφέρει μέσω της παιδείας την ηρεμία και την ειρήνη στην ταραγμένη αυτή γωνιά της γης. Ελπίζει ότι “τα φώτα της εκπαιδεύσεως δύνανται, (...) να διαδραματίσουν το μέρος του καταλύτου εις τας χημικάς ενώσεις”. Και με τις θέσεις του αυτές ο Καραθεοδωρή γίνεται ο πρωτοπόρος οραματιστής: Μέσα δηλ. σ’ ένα διεθνές περιβάλλον “κάθαρσης” των εθνών με σφαγές, διωγμούς και εξορίες αντιπροτείνει παιδεία για αμοιβαία κατανόηση και ειρηνική συνύπαρξη των λαών. Το λέει ρητά: “Κατά τον τρόπον αυτόν, θα επιτευχθεί η αμοιβαία κατανόησις διαφορετικών λαών, διαβιούντων επί του αυτού εδάφους, άτε προϋπόθεσις αναγκαία, ίνα δυνηθεί η Ανατολή, ύστερα από τόσους αιώνας πάλης, να επαναρχίση να ζει ζωήν κανονικήν” (λέγε ειρηνικήν). Εδώ πλέον αποκαλύπτεται οριστικά το όνειρό του: Ειρήνη.

Κι αυτό το διακύβευμα εμπιστεύεται στο Πανεπιστήμιο. Γι’ αυτό θυσίασε τις ανέσεις του και επέλεξε την ριψοκίνδυνη αποστολή. Και η αποστολή ήταν όντως ριψοκίνδυνη. Παραλίγο να χαθεί ο ίδιος και η οικογένειά του. Την οικογένειά του φυγάδευσε μόλις δυο μέρες πριν από τη μεγάλη σφαγή. Ο ίδιος παρέμεινε ακόμη προσπαθώντας να διασώσει ό,τι μπορούσε να διασωθεί. Κι έτσι αφοσιωμένος στο Πανεπιστήμιο και απορροφημένος από την αγωνία σώθηκε μόλις την τελευταία στιγμή. Κι όταν έρχεται η μεγάλη καταστροφή, όταν τίθενται πλέον οριστικά τα σύνορα και ανταλλάσσονται ένθεν κι ένθεν οι πληθυσμοί ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή βιώνει την τραγικότητα της ματαίωσης. Και την τραγική ματαίωση ακολουθεί η γενναιότητα της καβαφικής σιωπής. Σαν έτοιμος από καιρό σαν θαρραλέος.

Η ομιλία του κ. Πυργιωτάκη, έγινε στην τελετή ορκωμοσίας των νέων πτυχιούχων της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.




5. Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή



Γεννήθηκε στο Βερολίνο στις 13 Σεπτεμβρίου 1873 όπου ο πατέρας του ήταν πρεσβευτής της Τουρκίας. Πατέρας του ήταν ο Στέφανος Καραθεοδωρής και μητέρα του η Δέσποινα Πετροκόκκινου που η καταγωγή της ήταν από τη Χίο. Όλες τις σπουδές του τις έκανε στο εξωτερικό. Παρότι μεγάλωσε στην Ευρώπη, η ανατροφή του ήταν Ελληνοχριστιανική. Από μικρό παιδί μιλούσε Ελληνικά και Γαλλικά και πριν συμπληρώσει τα εφηβικά του χρόνια μιλούσε Τουρκικά και Γερμανικά. Γενέτειρα της οικογένειας Καραθεοδωρή ήταν το παλιό Μποσνοχώρι, του οποίου ζωντανή συνέχεια αποτελεί η Νέα Βύσσα. Διατηρώντας δια μέσω των αιώνων την Ελληνική ορθόδοξη φυσιογνωμία του , το παλαιό Μποσνοχώρι, κατάφερε να επιβιώσει μέσα από ιδιαίτερες αντίξοες συνθήκες της οθωμανικής περιόδου και να αναδείξει κορυφαίες προσωπικότητες των επιστημών, των τεχνών και των γραμμάτων ανάμεσα στις οποίες και την εξέχουσα οικογένεια των Καραθεοδωρήδων, μέλη της οποίας ανήλθαν στα ύπατα αξιώματα της Αυτοκρατορίας και απέσπασαν παγκόσμια αναγνώριση , χωρίς να αλλάξουν την ορθόδοξη πίστη τους ή να αρνηθούν την ελληνική τους συνείδηση.

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή το 1883-85 πήγε στην Σχολή της Ριβιέρας και του Σαν Ρέμο. Ένα χρόνο πήγε σε Γυμνάσιο των Βρυξελών όπου στο μάθημα της Γεωμετρίας ένοιωσε την αγάπη και την κλήση που είχε για τα μαθηματικά. Το 1886 γράφτηκε στο Γυμνάσιο Ατενέ Ρουαγιάλ ντ' ιξέλλ των Βρυξελών απ' όπου πήρε το απολυτήριο του Γυμνασίου το καλοκαίρι του 1891. Στο Βέλγιο τότε γινόταν ένας διαγωνισμός μαθηματικών στον οποίο κλήθηκε η τάξη του Καραθεοδωρή να διαγωνιστεί για δύο χρόνια κατά σειρά και ο Καραθεοδωρή πήρε την πρώτη θέση και τις δύο χρονιές.

Στις 18 Οκτωβρίου 1891 ύστερα από εξετάσεις μπήκε στην Βελγική Στρατιωτική Σχολή όπου και άρχισε μια νέα περίοδο της ζωής του. Το 1895 αποφοίτησε από τη στρατιωτική σχολή ως Αξιωματικός του Μηχανικού και το 1898 έρχεται στην Αίγυπτο διότι προσελήφθη από τη Βρετανική Εταιρεία που κατασκεύαζε τα φράγματα του Ασουάν του Ασιούτ ως βοηθός μηχανικός. Στην Αίγυπτο παρέμεινε δύο χρόνια . Εκεί κατάλαβε ότι τα μαθηματικά ασκούσαν πάνω του μια πολύ μεγάλη γοητεία και ότι η δουλειά του πολιτικού μηχανικού δεν τον ικανοποιούσε. Αποφάσισε λοιπόν τον Ιούνιο του 1900 να εγκαταλείψει την Αίγυπτο και να σπουδάσει μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου στην Γερμανία.

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή παντρεύτηκε το 1908 , στην Κωνσταντινούπολη, την Ευφροσύνη, το γένος Καραθεοδωρή, που ήταν μακρινή συγγενής του. Αυτός ήταν 35 ετών και η σύζυγος του 24. Απέκτησαν δε δύο παιδιά, την Δέσποινα και τον Στέφανο.

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή αναδείχτηκε σε κορυφαίο μαθηματικό παγκόσμιου επιπέδου, χρηματίζοντας καθηγητής σε τέσσερα γερμανικά πανεπιστήμια καθώς και στο Μετσόβιο Πολυτεχνείο, ενώ ανέλαβε κατ' εντολή του Βενιζέλου να οργανώσει το Πανεπιστήμιο της Ιωνίας στη Σμύρνη, των Αθηνών και της Θεσσαλονίκης.

Πρέπει επίσης να σημειωθεί η στενή επιστημονική συνεργασία και αλληλοεκτίμηση μεταξύ του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή και του Αϊνστάιν.

Το επιστημονικό έργο του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή επεκτείνεται σε πολλούς τομείς των Μαθηματικών, της φυσικής και της Αρχαιολογίας. Οι μαθηματικές του εργασίες αναφέρονται στον λογισμό των μεταβολών, στην θεωρία των πραγματικών συναρτήσεων, στη θεωρία των μιγαδικών συναρτήσεων, στις διαφορικές εξισώσεις με μερικές παραγώγους, στη θεωρία των συνόλων και στη διαφορική γεωμετρία. Οι εργασίες του στη Φυσική αφορούν τη θερμοδυναμική , τη γεωμετρική οπτική, την οπτική γενικότερα , την ειδική σχετικότητα και τη μηχανική. Οι αρχαιολογικές του μελέτες αναφέρονται σε κατασκευές της Αρχαίας Ελλάδας και της Αρχαίας Αιγύπτου. Συγκεκριμένα σε ναούς, σε πυραμίδες , σε αρδευτικά έργα κλπ.

Ο Καραθεοδωρή έγραψε 232 περίπου εργασίες από τις οποίες δημοσιεύθηκαν οι 165. Όλες σχεδόν οι εργασίες του είναι θεμελιώδεις έρευνες εξαιρετικής εμπνεύσεως οι οποίες τον αναδεικνύουν ως έναν από τους λίγους στη παγκόσμια επιστήμη, ρυμοτόμος της μαθηματικής διανοήσεως. Η όλη του έρευνα εκπροσωπεί το νέο μαθηματικό πνεύμα του 20ου αιώνα το οποίο χαρακτηρίζεται από την επάνοδο στην κλασική εντέλεια των αρχαίων ελλήνων μαθηματικών. Συγχρόνως το ενδιαφέρον του για τη σύγχρονη πολλαπλή πνευματική κίνηση εκδηλώνεται με συγγραφές και διαλέξεις . Για πολλά χρόνια ήταν συνεκδότης του περιοδικού Mathematische annalen (Ματεμάτισε αννάλεν), μέλος της συντακτικής επιτροπής του περιοδικού Circolo Mathematico di Palermo (Τσίρκολο Ματεμάτικο ντι Παλέρμο) και πρόεδρος της συντακτικής επιτροπής της Encykloradie der mechanik (1931-1935).

Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή πέθανε στις 2 Φεβρουαρίου 1950 θρηνούμενος από τους Μαθηματικούς και τους φυσικούς όλου του κόσμου, αλλά και από τον πνευματικό κόσμο δύο λαών που τον θεωρούσαν κι οι κι οι δύο ως τον καλύτερο εκπρόσωπο τους, του ελληνικού και του γερμανικού.

Ο άνθρωπος που ο Αϊνστάιν χαρακτήριζε «υπέροχο» Η συναρπαστική ζωή ενός σοφού για τον οποίο οι μεγαλύτεροι μαθηματικοί του κόσμου μιλούσαν με απέραντο σεβασμό

Με τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατο του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή πραγματοποιείται ήδη από προχθές Παρασκευή και θα ολοκληρωθεί αύριο Δευτέρα διεθνές συνέδριο προς τιμήν του στον Εβρο, στους ακριτικούς δήμους της Νέας Βύσσας και της Νέας Ορεστιάδας, από όπου και η καταγωγή της οικογενείας του. Αυτός, τον οποίο ο Αϊνστάιν χαρακτήριζε «ein feiner Mensch», δηλαδή «ένας υπέροχος άνθρωπος», για το ήθος, αλλά και τη μόρφωσή του, είναι ελάχιστα γνωστός στους Έλληνες, αν και από τις αρχές του 1900 οι διασημότεροι μαθηματικοί του κόσμου μιλούσαν με απέραντο σεβασμό για το άτομό του.

Το τρένο συνέχιζε τη μοναχική πορεία του μέσα στη νύχτα προς τα νότια της Γαλλίας, εκεί, προς το τέλος της δεκαετίας του 1920. Όσοι είχαν μόλις επιβιβαστεί στο Παρίσι ετοιμάζονταν και αυτοί για έναν, όσο το επέτρεπαν οι συνθήκες, πιο αναπαυτικό ύπνο. Κάποια από τις κλινάμαξες φιλοξενούσε τρεις επιβάτες, εκ των οποίων οι δύο κάθε άλλο παρά είχαν σκοπό να κοιμηθούν, καθώς τους απασχολούσε ένα πολύ σοβαρό μαθηματικό πρόβλημα. Μόλις είχαν ανεβεί και, όντας καθ' οδόν προς το συνέδριο, που άρχιζε την επόμενη, από πολλή ώρα είχαν εμπλακεί σε τόσο ζωηρή συζήτηση ώστε δεν είχαν προσέξει καν τον τρίτο συνεπιβάτη τους, που είχε ανεβεί στο Σεμπλόν Εξπρές από το Μόναχο. Σκαρφαλωμένος στο τρίτο και ψηλότερα τοποθετημένο κρεβάτι του διαμερίσματος, μόνο η έντονη μυρωδιά του πούρου που κάπνιζε ακατάπαυστα έκανε αισθητή στους άλλους την παρουσία του. Η συζήτηση συνεχιζόταν ακόμη και όταν έσβησε το φως. Ο άγνωστος συνεπιβάτης, χωρίς να κατεβεί από το κρεβάτι, έσκυψε και ζήτησε την άδεια να τους διακόψει. Θα έβαζε κανείς στοίχημα ότι μάλλον θα τους έκανε λόγο για το ότι δεν θα τον άφηναν να κοιμηθεί αν συνέχιζαν έτσι τη συζήτηση όλη τη νύχτα. Εκείνος όμως, πιάνοντας το νήμα από εκεί όπου είχε διακόψει τους συνομιλητές, τους οδήγησε προς τη λύση της διαφωνίας τους, δίνοντας δίκιο και στους δύο με λίγες κουβέντες, που έδειχναν ότι ήταν και εκείνος μαθηματικός και μάλιστα κάτοχος του θέματος. Τις κουβέντες διαδέχθηκε η σιωπή και ο μονότονος θόρυβος του τρένου επάνω στις ράγες. Αυτή η άποψη, ξέρεις, είπε έπειτα από λίγο ο ένας από τους δύο διαφωνούντες στον άλλο, θυμίζει λίγο Καραθεοδωρή, που θα τον συναντήσουμε, από ότι ξέρω, αύριο στο συνέδριο. Ξεχάσαμε όμως, κύριε, με τη συζήτηση να συστηθούμε, είπε απευθυνόμενος μέσα στο σκοτάδι στον υψηλότερα τοποθετημένο άγνωστο συνεπιβάτη.

Και, όπως ίσως μαντεύει ο καθένας, ο ευγενής και καλά καταρτισμένος συνεπιβάτης τούς άφησε άφωνους, συστηνόμενος φυσικά ως Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, ο ελληνικής καταγωγής επιστήμονας, ο οποίος ως τον θάνατό του, το 1950, είχε διδάξει στα μεγαλύτερα πανεπιστήμια Ευρώπης και Αμερικής, έχοντας κατακτήσει τον σεβασμό των διασημότερων μαθηματικών και φυσικών της εποχής.

Ο κύριος με το πούρο
Για πολλά χρόνια στο Κέντρο Πυρηνικών Ερευνών «Δημόκριτος» όσοι μαθητές, σπουδαστές, φοιτητές μαζί με τους καθηγητές τους επισκέπτονταν το Τμήμα του Επιταχυντή Σωματιδίων και είχαν την τύχη να τους ξεναγήσει ο κ. Φ. Τρουποσκιάδης, ένας τεχνικός που εργαζόταν εκεί, στο τέλος περνούσαν από μια ιδιότυπη δοκιμασία γνώσεων. Πρώτα δέχονταν την ερώτηση αν όλα όσα είδαν κατά την περιήγησή τους πίστευαν ότι θα μπορούσαν να τα είχαν σκεφθεί και να τα είχαν κατασκευάσει Έλληνες. Μετά αν γνώριζαν ότι μελέτες γύρω από τη σχετικότητα, τη θερμοδυναμική και τα μαθηματικά είχε κάνει κάποιος Έλληνας, που τον παραδεχόταν και ο ίδιος ο Αϊνστάιν. Και, τέλος, αν είχαν ακούσει από τους δικούς τους δασκάλους να αναφέρεται ποτέ μέσα στην τάξη το όνομα του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή. Σε όλα αυτά η απάντηση όλων ήταν συνήθως μια σειρά από «όχι» συνοδευόμενα από αμηχανία ή και ενόχληση. Οπότε έπαιρναν ως αναμνηστικό της επίσκεψής τους, με την παραίνεση να κολληθεί σε κάποιον τοίχο εργαστηρίου ή έστω σπουδαστικού δωματίου, μια μικρή λιτή αφίσα με την ήπια φυσιογνωμία του Καραθεοδωρή, με το αχώριστο πούρο του, αποτυπωμένη με χοντρούς ασπρόμαυρους κόκκους επάνω στο χαρτί, συνοδευόμενη από λίγες φωτοτυπημένες σελίδες ενός παμπάλαιου τεύχους του «Αιώνα του Ατόμου», με κάποια στοιχεία από τη λαμπρή ζωή του. Ήταν η μόνη, από όσο γνωρίζουμε, σε ολόκληρη την επικράτεια προσπάθεια για διαρκή υπόμνηση της ύπαρξης και του τεράστιου επιστημονικού εκτοπίσματος του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή. Και αυτό από έναν απλό, άσημο ιδιώτη.

Θα άξιζε όμως να ξέραμε περισσότερα πράγματα για τον γόνο αυτόν της οικογενείας Καραθεοδωρή, γιο του έλληνα πρεσβευτή της Τουρκίας στις Βρυξέλλες, που γεννήθηκε το 1873 στη Γερμανία και μεγάλωσε στο εξωτερικό, ο οποίος ήδη ως μαθητής του λυκείου έπαιρνε επί δύο χρόνια το πρώτο βραβείο των μαθηματικών στους διαγωνισμούς που γίνονταν ανάμεσα σε όλα τα σχολεία του Βελγίου.

Αφού φοίτησε για τέσσερα χρόνια στη βελγική Σχολή Ευελπίδων και έγινε αξιωματικός, το 1895 επισκέφθηκε την Κρήτη, όπου γνωρίστηκε με τον νεαρό τότε Ελευθέριο Βενιζέλο. Στα 27 του χρόνια αποφασίζει να εγκαταλείψει τη σταδιοδρομία του μηχανικού στον στρατό και να αφιερωθεί στα μαθηματικά. Είχε προλάβει να παρακολουθήσει ανασκαφές στις Πυραμίδες της Αιγύπτου, να μελετήσει ιστορία της τέχνης, γνώριζε ελληνικά, γαλλικά, γερμανικά, τουρκικά. Σε πέντε χρόνια είχε καταφέρει να γίνει υφηγητής στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν και σε οκτώ χρόνια από τότε που πήρε το πτυχίο των μαθηματικών ήταν πλέον καθηγητής στο Γκέτινγκεν, διαδεχόμενος τον διάσημο Klein, τον Δία των μαθηματικών, όπως τον αποκαλούσαν οι σύγχρονοί του. Ταυτόχρονα αρχίζει να μελετά μόνος του λατινικά και αρχαία ελληνικά, εμβαθύνοντας έτσι στο έργο του Ευκλείδη, ενώ οι τιμητικές διακρίσεις και οι υψηλές γνωριμίες δεν σταμάτησαν να συσσωρεύονται. Το 1918 εκλέγεται καθηγητής στο Βερολίνο και τον Ιούλιο του 1919 ακαδημαϊκός στην τελετή της αναγόρευσής του τον υποδέχεται ο ίδιος ο Μαξ Πλανκ.

Φως εξ Ανατολών
Τον Σεπτέμβριο του 1919 τον καλεί ο Ελευθέριος Βενιζέλος στο Παρίσι και εκεί ο Καραθεοδωρή του αναπτύσσει τις απόψεις του για ένα δεύτερο ελληνικό πανεπιστήμιο. Τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς παραδίδει στον Ελευθέριο Βενιζέλο, γραμμένο στα γαλλικά, ένα σημαντικό κείμενο, με πολλά επιχειρήματα για την ίδρυση στη Σμύρνη ενός ελληνικού πανεπιστημίου. Είναι τόσο πειστικός ο Καραθεοδωρή ώστε τον Αύγουστο του 1920, σε ένα πολεμικό πλοίο στο λιμάνι της Σμύρνης, ο Βενιζέλος, ο ύπατος αρμοστής της Ελλάδας στη Σμύρνη Στεργιάδης και ο Καραθεοδωρή συμφωνούν και αποφασίζουν την ίδρυση του Πανεπιστημίου της Σμύρνης, το οποίο θα είχε ως έμβλημα τη φράση «Φως εξ Ανατολών». Ο Βενιζέλος φαίνεται πως είχε βρει στο πρόσωπο του Καραθεοδωρή τον ιδανικό κινητήριο μοχλό για ένα τόσο δύσκολο έργο. Η ιδέα του πανεπιστημίου αυτού υποστηρίχθηκε από τον Βενιζέλο και τον Στεργιάδη οικονομικά και ηθικά πάρα πολύ. Και είναι κάπως δύσκολο να εξηγήσουν αυτή τη στάση όσοι πιστεύουν ότι ήταν προσχεδιασμένη η κατάρρευση του μετώπου στη Μικρά Ασία από τον Βενιζέλο ώστε να γεμίσουν οι μεγάλες ακαλλιέργητες εκτάσεις της Ελλάδας από τους πρόσφυγες μεν, αλλά πάντοτε δραστήριους και δημιουργικούς Έλληνες της Μικράς Ασίας.

Η εισβολή των Τούρκων στη Σμύρνη τον Αύγουστο του 1922 διέλυσε τα οράματα και εξανέμισε τους κόπους του Καραθεοδωρή, που είχε εν τω μεταξύ παραγγείλει εξοπλισμό, βιβλία και έπιπλα για το πανεπιστήμιο. Και μέσα στον θρήνο των προσφύγων πλέον της Σμύρνης και στην αγωνία τους για μια θέση σε κάποιο πλεούμενο, ο Καραθεοδωρή δεν το έβαλε στα πόδια. Έστειλε την οικογένειά του γυναίκα και δύο ανήλικα παιδιά στο άγνωστο με κάποιο πλοίο και ο ίδιος έμεινε πίσω, ως δημόσιος υπάλληλος, μιας άλλης όμως νοοτροπίας και εποχής, για να περισώσει τα όσα του είχε εμπιστευθεί το ελληνικό κράτος! Και κατάφερε να φέρει πίσω σχεδόν τα πάντα αρχεία και άλλο υλικό. Από όλα αυτά κάποια σκεύη, βιβλιοθήκες και όργανα σήμερα βρίσκονται σκονισμένα στους σπηλαιώδεις διαδρόμους του παλαιού Χημείου στην οδό Σόλωνος και μάλιστα τα νεότερα μέλη του διδακτικού προσωπικού τα αντιμετωπίζουν με κάποια περιφρόνηση, ίσως και ενόχληση, επειδή καταλαμβάνουν πολύτιμο χώρο.

Το μεγάλο πανεπιστήμιο
Ο Καραθεοδωρή κατάφερε να συναντήσει αργότερα την οικογένειά του και επέστρεψε στην Αθήνα, για να διδάξει επί δύο χρόνια στο Πανεπιστήμιο και στο Πολυτεχνείο, χωρίς όμως επιτυχία. Όπως ανέφερε επί λέξει στο «Βήμα» ο κ. Α. Κανδήλης, αυτόπτης μάρτυρας στις παραδόσεις εκείνης της εποχής, τα ελληνικά του ήταν άθλια και δεν μπορούσε να εκφραστεί καλά. Τον είχαν βάλει να διδάσκει μαθηματικά σε πρωτοετείς της Χημείας και οι φοιτητές-ακροατές του δυσφορούσαν και θορυβούσαν στη διάρκεια των παραδόσεων, μη γνωρίζοντας ποιον είχαν μπροστά τους και τι θα μπορούσε να τους προσφέρει αν έβρισκαν έναν τρόπο συνεννόησης. Απογοητευμένος, φεύγει το 1924 από την Ελλάδα και πηγαίνει να διδάξει στο Μόναχο, προσκεκλημένος από τον διάσημο Ζόμερφελντ, που είπε τότε: «Το Πανεπιστήμιο του Μονάχου είναι αρκετά μεγάλο για να επιτρέπει στον εαυτό του την πολυτέλεια ενός Καραθεοδωρή, ενώ για το Πανεπιστήμιο του Αμβούργου, που είχε εκφράσει και εκείνο τη διάθεση να τον εντάξει στο προσωπικό του, είχαν πει ειρωνικά άλλοι Γερμανοί πανεπιστημιακοί: "Ιδέα που την έχουν για τον εαυτό τους στο Αμβούργο...".

Στο Μόναχο έζησε όλη την υπόλοιπη ζωή του και πέθανε στις 2 Φεβρουαρίου του 1950. Όπως έγραψε ο Νικόλαος Κριτικός, που τον γνώρισε αρκετά καλά:

«Η διανόησή του, που ήταν φιλελεύθερα προσανατολισμένη, είχεν αποκτήσει, ωριμάζοντας με τον καιρό, μια δύναμη και ένα πλάτος που δεν μπορούσαν να μην αισθανθούν και όσοι συνομιληταί του υπεστήριζαν τα αντίθετα. Τον θυμάμαι, λ.χ., στην αρχή του Πρώτου Πολέμου να προλέγει την ήττα της Γερμανίας ή στην χιτλερική περίοδο να προβλέπει την επίθεση του Χίτλερ και την τελική του καταστροφή με ένα κύρος που κλόνιζε τους μορφωμένους Γερμανούς, όσους οι επιτυχίες των ηγετών τους είχαν ήδη επηρεάσει. Για την πατρίδα του την Ελλάδα έτρεφε απέραντη αγάπη».

Δυσκολεύτηκε πολύ στη διάρκεια του πολέμου, όπως όλοι, ενώ και με την απελευθέρωση οι επιστήμονες Γερμανοί ή ξένοι κάτοικοι της Γερμανίας εθεωρούντο από τους Συμμάχους εχθροί. Γι' αυτό ο Ι. Καλιτσουνάκης στις 13 Ιουνίου του 1947 σε επίσκεψη που έκανε στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον και στον ίδιο τον Αϊνστάιν, όταν η συζήτηση ήρθε στον Καραθεοδωρή, που τον θεωρούσε φίλο του, ο διάσημος μαθηματικός είπε ότι είναι πρόθυμος να γράψει στις αμερικανικές αρχές τις εγκατεστημένες στη Γερμανία για να διευκολύνουν την επιστροφή όλης της οικογενείας στην Ελλάδα. «Er ist ein feiner Mensch» είπε ο Αϊνστάιν, κλείνοντας τη συζήτηση, για έναν άνθρωπο ορθολογιστή φυσικά, ελάχιστα γνωστό στην Ελλάδα, αν και κάποιο παγκοσμίως γνωστό θεώρημα φέρει το όνομά του, που δεν πλούτισε από την επιστήμη του, αλλά ήθελε πολύ να δει εκείνη να πλουτίζει.

Το επιστημονικό έργο του
Οι εργασίες του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή απλώνονται στη Μαθηματική Ανάλυση, στη Γεωμετρία, στον Λογισμό των Μεταβολών, στις Μαθηματικές Απεικονίσεις, στη Θερμοδυναμική, στη Θεωρία των Συνόλων, στη Θεωρία της Σχετικότητας. Είναι θεμελιώδεις και αναδεικνύουν το εύρος της σκέψης και των γνώσεών του. Από τη διδακτορική διατριβή του το 1904 για τη Θεωρία των Μεταβολών, που θεωρήθηκε θεμελιώδης, έδειξε την αξία του. Από εκεί προχώρησε ακόμη και σε εργασίες που θέτουν αξιωματικά τις βάσεις στη Θεωρία της Σχετικότητας, ενώ οι μελέτες του στη Γεωμετρική Οπτική οδήγησαν σε εφαρμογές τόσο αξιόλογες ώστε ένα σύστημα τηλεσκοπίων στο γνωστό αστεροσκοπείο του όρους Πάλομαρ έχει βασιστεί σε θεωρίες διατυπωμένες από τον Καραθεοδωρή. Η γερμανική ακαδημία δέχθηκε να εκδώσει από το 1945 το σύνολο των εργασιών του σε πέντε ογκώδεις τόμους, ενώ οι έλληνες φοιτητές γνώριζαν το όνομα του Καραθεοδωρή μόνο από τη γνωστή αφιέρωση σε αυτόν του βιβλίου του για τον Απειροστικό Λογισμό από τον καθηγητή των Μαθηματικών στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Δημήτριο Κάππο.

ΤΟ ΒΗΜΑ , 03-09-2000 Κωδικός άρθρου: B13041A461 Santa Cruz 9/11/2004, 20:12 ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΜΕΡΟΣ 2


6. O Έλληνας που... γοήτευσε τον Αϊνστάιν



«Εάν θέλεις να φτάσεις έως το άπειρο, γνώρισε το πεπερασμένο σε όλες τις εκφράσεις του». Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή

Τα μαθηματικά αποτελούν πεδίο έντονων συναισθημάτων με διαφορετική αντιμετώπιση από τον κάθε ενασχολούμενο με αυτά. Οι περισσότεροι τα αντιμετωπίζουν ως μία επίπονη διαδικασία που είναι υποχρεωμένοι να υποστούν ώστε να προάγουν τη μόρφωσή τους. Άλλοι, λιγότεροι συνήθως, αποκτούν μια ιδιαίτερη σχέση με το αντικείμενο που τους δίδει απίστευτα ερεθίσματα για την ανάπτυξη αλλά και την κατανόησή τους. Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο ότι η μαθηματική διανόηση εφαρμόζεται καθημερινά σε πάμπολλες πτυχές της ζωής με τους περισσότερους να αγνοούν την ύπαρξη αλλά και τη χρησιμότητά τους.

Ένας από τους ανθρώπους που γοητεύτηκε από την ύπαρξή τους αλλά και γοήτευσε με την προσφορά του στην επιστήμη, είναι ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή. Ο άνθρωπος που γοήτευσε τον Αϊνστάιν, που συνεργάστηκε με πολύ μεγάλους μαθηματικούς της εποχής του, που δημιούργησε δικό του θεώρημα, που αποτέλεσε ένας από τους μεγαλύτερους θετικούς επιστήμονες του 20ου αιώνα, γεννήθηκε σαν σήμερα πριν από 133 χρόνια.

O Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή, ένας από τους ταγούς της μαθηματικής επιστήμης και της θεωρητικής φυσικής ανά την υφήλιο στον 20ό αιώνα, αποτελεί πρόσωπο- ορόσημο για την ελληνική επιστημονική κοινότητα. Γεννήθηκε στο Βερολίνο στις 13 Σεπτεμβρίου του 1873 όπου ο πατέρας του είναι πρεσβευτής της τότε Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Οι γονείς του ήταν Έλληνες. O πατέρας του, Στέφανος Καραθεοδωρής, γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και σπούδασε νομικά, ήταν γόνος της μεγάλης οικογένειας των Καραθεοδωρή. Ο Στέφανος Καραθεοδωρής, αφού αντιπροσώπευε πολλές φορές την Οθωμανική Αυτοκρατορία, εισήλθε τελικά στη διπλωματική υπηρεσία της Υψηλής Πύλης ως γραμματέας και αργότερα ως πρεσβευτής της στις Βρυξέλλες, στην Πετρούπολη και στο Βερολίνο. Η μητέρα του ονομαζόταν Δέσποινα Πετροκοκκίνου και καταγόταν από τη Χίο. Όλη η οικογένεια των Καραθεοδωρή καταγόταν από το Βοσνοχώρι, προάστιο της Ανδριανούπολης στη σημερινή Ανατολική Θράκη. Οι κάτοικοι του Βοσνοχωρίου μετά τη μικρασιατική καταστροφή, εγκαταστάθηκαν στο Αχυροχώρι, το οποίο μετονομάστηκε σε Νέα Βύσσα.

Ο Κωνσταντίνος μεγάλωσε σε ένα αριστοκρατικό περιβάλλον. Πέρασε τα παιδικά του χρόνια στις Βρυξέλλες, όπου ο πατέρας του ήταν πρεσβευτής από το 1875. Μιλούσε Ελληνικά και Γαλλικά σαν μητρικές του γλώσσες. Το 1879 χάνει τη μητέρα του με αποτέλεσμα η ανατροφή του να αναληφθεί εξ' ολοκλήρου από τη γιαγιά του, Ευθαλία Πετροκοκκίνου.

Φοιτά στη Σχολή της Ριβιέρας και του Σαν Ρέμο. Στο γυμνάσιο των Βρυξελλών, από όπου αποφοιτά, αισθάνεται την αμεσότητα με τη γεωμετρία δείχνοντας από τότε ότι η σχέση του με τα μαθηματικά θα είναι δια βίου.

Ένας διαγωνισμός μαθηματικών έμελλε να είναι η απαρχή της απέραντης «διαδρομής» του, μέσα στον κόσμο των μαθηματικών και των ασυνεχών διαφορικών εξισώσεων. Και στα δύο χρόνια που έλαβε μέρος στο διαγωνισμό κατέλαβε την πρώτη θέση. Τη δεύτερη χρονιά μάλιστα δεν απονεμήθηκε άλλο βραβείο πέρα από το δικό του, καθώς τέθηκε προς λύσιν ένα δυσεπίλυτο πρόβλημα που μόνος αυτός κατάφερε να λύσει.

Όνειρό του, η ενασχόληση με τα μαθηματικά. Ο πατέρας του θεωρεί τη μαθηματική επιστήμη «επάγγελμα χωρίς μέλλον». Δεν τον αφήνει να σπουδάσει την αγαπημένη του επιστήμη και ο Κωνσταντίνος, ακολουθώντας την πατρική προτροπή, εγγράφεται (1891) στη Στρατιωτική Σχολή του Βελγίου (Ecole Militaire de Belgique), από την οποία αποφοιτά ως αξιωματικός του Μηχανικού.

Τον Ιούλιο του 1895 δέχεται την πρόσκληση του θείου του, Αλεξάνδρου Στεφάνου Καραθεοδωρή, ο οποίος ήταν γενικός διοικητής της Κρήτης, και τον επισκέπτεται στα Χανιά. Εκεί θα γνωρίσει τον Ελευθέριο Βενιζέλο, μια γνωριμία που θα καταλήξει σε μια επιστήθια και μακρόχρονη φιλία.

Το φθινόπωρο του 1898 μεταβαίνει στην Αίγυπτο καθώς είχε προσληφθεί ως βοηθός μηχανικός, από τη Βρετανική εταιρεία που κατασκεύαζε τα φράγματα του Ασουάν και του Ασιούτ. Ο ελεύθερός του χρόνος αφιερωνόταν στη μελέτη επιφανών μαθηματικών όπως ο C. Jordan και ο Salmon-Fiedler. Την εποχή αυτή δημοσιεύει και την πρώτη εργασία του στα ελληνικά με τίτλο «Η Αίγυπτος» ενώ παράλληλα μελετούσε την κατασκευή των πυραμίδων.

Έτσι, λοιπόν το 1900 πήρε την απόφαση να εγκαταλείψει το επάγγελμα του μηχανικού και να αφοσιωθεί στα αγαπημένα του μαθηματικά. Το μόνο που απέμενε ήταν η επιλογή του πανεπιστημίου. Καταληκτική επιλογή ήταν το Πανεπιστήμιο του Βερολίνου όπου εγγράφηκε σε ηλικία 27 ετών. Εκεί δίδασκαν μερικοί από τους καλύτερους μαθηματικούς της εποχής, όπως ο Σβαρτς (Schwarz) και ο Φρομπένιους (Frobenius). Μετά από λίγο καιρό συμμετείχε στο σεμινάριο του Schwarz, όπου γνώρισε τον Σμιτ (Schmidt) με τον οποίο συνδέθηκε σε όλη του τη ζωή. Το 1902, παρακινούμενος από τον Schmidt μεταγράφηκε στο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν, όπου δίδασκαν τρεις μεγάλοι της μαθηματικής επιστήμης, ο Κλάιν (Klein), ο Χίλμπερτ και ο Μινκόφσκι.

Δημήτρης Νίκογλου Kathimerini.gr 13/09/2006


7. Ένας Έλληνας πίσω από τη θεωρία Άινσταϊν



Μισόν αιώνα από τον θάνατο του πατέρα της, Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή, η Δέσποινα Ροδοπούλου - Καραθεοδωρή θυμάται την πολύτιμη βοήθεια που έδωσε ο κορυφαίος Έλληνας επιστήμονας στον Άινσταϊν για να διατυπώσει την περίφημη Θεωρία της Σχετικότητας

Ο κορυφαίος Έλληνας μαθηματικός και φυσικός Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή. Η συμβολή του στην ολοκλήρωση της Ειδικής και της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας που διατύπωσε ο Άλμπερτ Άινσταϊν υπήρξε ιδιαίτερα σημαντική.

«Αν μου ζητούσατε ύστερα από τόσα χρόνια να κρίνω τη σχέση που είχε ο πατέρας μου με τον Άλμπερτ Άινσταϊν, θα σας έλεγα ότι διατηρώ μια μικρή υποψία, πως εκείνος που ωφελήθηκε περισσότερο από αυτή τη φιλία, ήταν ο Άινσταϊν». Η Δέσποινα Ροδοπούλου-Καραθεοδωρή είναι κόρη του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή. Ενός ιδιαίτερα προικισμένου επιστήμονα στον τομέα των Μαθηματικών και της Φυσικής που βοήθησε τον Άλμπερτ Άινσταϊν να θεμελιώσει την περίφημη Θεωρία της Σχετικότητας.

Η κυρία Καραθεοδωρή θυμάται τα ανέμελα παιδικά της χρόνια στο οικογενειακό σπίτι στο Μόναχο. Τότε που ξεκίνησε η γνωριμία του πατέρα της με τον Άινσταϊν. Ήταν η εποχή πριν από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Ο πατέρας της ήταν ήδη γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο από τις εργασίες του στα ανώτερα μαθηματικά. Εκείνη την περίοδο, το 1918, ο Καραθεοδωρή κέρδιζε μάλιστα την έδρα των Μαθηματικών στο περίφημο Πανεπιστήμιο του Γκέτινγκεν ύστερα από υπόδειξη ενός από τους διαπρεπέστερους καθηγητές της εποχής, του Φέλιξ Κλέιν.

Με τον Άλμπερτ Άινσταϊν ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή είχε γνωριστεί λίγο πιο πριν. «Κατά μία εκδοχή, τους σύστησε ο Μαξ Πλανκ μάλλον στα τέλη του 1913. Ο Πλανκ υπήρξε καθηγητής του Καραθεοδωρή», όπως λέει στα «ΝΕΑ» ο μαθηματικός Ευάγγελος Σπανδάγος, συγγραφέας του βιβλίου «Η ζωή και το έργο του Κωνσταντίνου Καραθεοδωρή» (εκδ. Αίθρα), που βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών.

Ο Καραθεοδωρή και ο Άινσταϊν είχαν ακουστά ο ένας τον άλλο από τις δημοσιεύσεις που έκαναν σε σημαντικά επιστημονικά περιοδικά όπως το Mathematische Annalen και το Annalen der Physik. Αργότερα άρχισαν να αλληλογραφούν τακτικά. Η Δέσποινα Ροδοπούλου-Καραθεοδωρή λέει ότι η φιλία τους στη Γερμανία διατηρήθηκε μέχρι και το 1933 όταν ο Αϊνστάιν εγκατέλειψε τη χώρα για να πάει στην Αμερική.

«Θυμάμαι μάλιστα ότι ο πατέρας μου εκτός από την επιστημονική βοήθεια που προσέφερε στον Άινσταϊν, είχε συνεργαστεί μαζί του για να φυγαδεύσουν από τη Γερμανία Εβραίους και να τους στείλουν να εργαστούν σε πανεπιστήμια της Αμερικής».

Στηρίχθηκε στη μαθηματική ιδιοφυΐα του

Η κυρία Δέσποινα Ροδοπούλου-Καραθεοδωρή περνά τον περισσότερο καιρό στο σπίτι της στο Ψυχικό. Κοντά της έχει δεκάδες σπάνια βιβλία. «Είναι μόνο ένα πολύ μικρό τμήμα της βιβλιοθήκης που διατηρούσε ο πατέρας μου στο σπίτι μας στο Μόναχο»

Στη σχέση του Καραθεοδωρή με τον Άινσταϊν υπάρχει ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός. Ο κορυφαίος Έλληνας επιστήμονας βοήθησε αρκετά με τις μαθηματικές του γνώσεις τον Άινσταϊν στην εκπόνηση της Θεωρίας της Σχετικότητας. «... Η συμβολή του Καραθεοδωρή στην ολοκλήρωση της Ειδικής και της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας υπήρξε σημαντική...» έλεγε μεταξύ άλλων το απόσπασμα της εκθέσεως του γενικού γραμματέα της Ακαδημίας Αθηνών Νικολάου Ματσανιώτη, που αναγνώσθηκε στη συνεδρία της 28/12/2000 όπου βραβεύθηκε το βιβλίο του Ευάγγελου Σπανδάγου.

Ο Άινσταϊν ήταν ένας κορυφαίος φυσικός. Όχι όμως και μαθηματικός. Γι' αυτό στηρίχθηκε σε κάποιο βαθμό στη μαθηματική ιδιοφυία του Καραθεοδωρή. Η Φυσική χρειάζεται τη γλώσσα των Μαθηματικών για να εκφραστεί. Σήμερα, για παράδειγμα, όλοι ξέρουν τον Στέφεν Χόκινγκ. Πόσοι όμως γνωρίζουν ότι δίπλα του, «αθόρυβα», στέκεται ένας διαπρεπέστατος μαθηματικός σαν τον καθηγητή της Οξφόρδης, Ρότζερ Πένροουζ;

Η ουσιαστική λοιπόν συνεργασία του Άινσταϊν με τον Καραθεοδωρή φαίνεται και από μια επιστολή που απέστειλε ο Άινσταϊν προς τον Έλληνα καθηγητή, κατά πάσα πιθανότητα το 1916, με την οποία αναφερόμενος σε κάποιο μαθηματικό πρόβλημα τού έλεγε «... Αν θέλετε να μπείτε στον κόπο να μου εξηγήσετε ακόμα και τους κανονικούς μετασχηματισμούς, θα βρείτε έναν ευγνώμονα και ευσυνείδητο ακροατή...».

Η επιστολή αυτή - δημοσιευμένη και μεταφρασμένη στο βιβλίο του Σπανδάγου - είναι μία από τις ελάχιστες που έχει στην κατοχή της η κυρία Δέσποινα Ροδοπούλου-Καραθεοδωρή.

Αρκετές από τις επιστολές που αντηλλάγησαν ανάμεσα στους δύο επιστήμονες «τις πούλησε μετά τον θάνατο του πατέρα μου η γυναίκα του αδελφού μου Στέφανου, σε διάφορους ενδιαφερομένους», λέει στα «ΝΕΑ» η κυρία Καραθεοδωρή και προσθέτει: «Ένα τμήμα του αρχείου επιστολών βρίσκεται στην Εθνική και Πανεπιστημιακή Εβραϊκή Βιβλιοθήκη της Ιερουσαλήμ, απ' όπου δεν μπόρεσα να λάβω αντίγραφα όταν είχα προσπαθήσει».

Στο οικογενειακό σπίτι στο Μόναχο ο Καραθεοδωρή δεν μιλούσε για την επιστημονική σχέση που διατηρούσε με τον Άινσταϊν. «Μπορεί να μας αγαπούσε παρά πολύ, αλλά όλα αυτά τα πολύπλοκα επιστημονικά θέματα δεν τα κουβέντιαζε μαζί μας. Τα πρωινά, πριν ξεκινήσουμε εμείς για το σχολείο και ο πατέρας μου για το γραφείο, καθόμασταν όλοι γύρω από το τραπέζι για το πρόγευμα. Το ίδιο κάναμε και το μεσημέρι. Τα βράδια εκείνος καθόταν στο γραφείο του σπιτιού και εργαζόταν μέχρι αργά».

Τέσσερα δωμάτια γεμάτα με βιβλία μέχρι το ταβάνι είχε στο σπίτι ο Καραθεοδωρή. Πολλά από αυτά τα αγόραζε από τα παλαιοπωλεία. Όλοι οι καθηγητές πανεπιστημίου επισκέπτονταν τότε τα παλαιοπωλεία. «Θυμάμαι που η μητέρα μου συχνά αντιδρούσε λέγοντας "πάλι βιβλία έφερες;". Το έλεγε αυτό επειδή το πάτωμα είχε γείρει από το βάρος των βιβλιοθηκών».

Κάθε φορά που ο Καραθεοδωρή επισκεπτόταν τον Άινσταϊν, έλειπε 3-4 ημέρες. Έπαιρνε το τρένο και κατευθυνόταν στο Βερολίνο όπου βρισκόταν η κατοικία του μεγάλου φυσικού. «Το περίεργο είναι ότι ο Άλμπερτ ποτέ δεν είχε έρθει στο σπίτι μας. Ούτε όταν μέναμε στο Γκέτινγκεν που ήταν πιο κοντά στο Βερολίνο. Έδινε την εντύπωση ότι ήθελε να είναι απομονωμένος. Γενικά δεν ταξίδευε. Μέχρι που έφυγε για την Αμερική φυσικά. Το ότι συναντιόταν τακτικά με τον πατέρα μου, θεωρώ ότι δείχνει την αλληλοεκτίμηση που είχαν μεταξύ τους».

Στα χρόνια που ακολούθησαν η Δέσποινα Ροδοπούλου-Καραθεοδωρή έμαθε καλύτερα το πόσο σημαντικός επιστήμονας ήταν ο Άινσταϊν. «Ακόμα και μετά τον θάνατο του πατέρα μου, το 1950, φίλοι και γνωστοί με ρωτούσαν: Μα καλά, είχε ο πατέρας σας τέτοια σχέση με τον Άλμπερτ και εσείς δεν καταφέρατε ποτέ να τον δείτε από κοντά;».

Η απάντηση δεν βγήκε ποτέ από τα χείλη της: «Δεν τον γνώρισα προσωπικά, αλλά γνώρισα, έστω και μετά θάνατον, την αξία του δικού μου πατέρα».

«Θα σταθώ μπροστά σας με σταυρωμένα χέρια» Γράφει η επιστολή Άινσταϊν (μτφ: Ε. Σπανδάγου): «Αγαπητέ κύριε συνάδελφε, Βρίσκω θαυμάσιο τον υπολογισμό που κάνατε. Κάποιο μικρό λάθος γραφής στη δεύτερη σελίδα με δυσκόλεψε λίγο. Τώρα όμως τα καταλαβαίνω όλα. Πρέπει νομίζω να δημοσιεύσετε τη θεωρία στη μορφή που της δώσατε στα "Χρονικά της Φυσικής", διότι οι φυσικοί κατά κανόνα αγνοούν το αντικείμενο αυτό, όπως κι εγώ άλλωστε. Με το γράμμα μου θα πρέπει να σας θυμίσω τον Βερολινέζο που μόλις ανακάλυψε το Πάρκο του Γκρουνεβάλντ (Grunewald) και ρωτά αν ήδη προϋπήρξαν σε αυτό άνθρωποι. Αν θέλετε να μπείτε στον κόπο να μου εξηγήσετε ακόμα και τους κανονικούς μετασχηματισμούς, θα βρείτε έναν ευγνώμονα και ευσυνείδητο ακροατή. Αν όμως λύσετε και το πρόβλημα των κλειστών γραμμών του χρόνου, θα σταθώ μπροστά σας με σταυρωμένα χέρια. Πίσω από αυτό υπάρχει κρυμμένο κάτι που είναι αντάξιο του ιδρώτα των καλυτέρων. Με τους καλύτερους χαιρετισμούς. Δικός σας, Α. Άινσταϊν»

Είπε όχι στους πυραύλους «Εις φιλικήν ανάμνησιν, ο όλος δικός σας Α. Άινσταϊν». Αφιέρωση στον Κωνσταντίνο Καραθεοδωρή

Οι ρίζες της οικογένειας Καραθεοδωρή βρίσκονται στην ανατολική Θράκη και συγκεκριμένα στο Βοσνοχώρι της Αδριανούπολης. Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή γεννήθηκε στο Βερολίνο το 1873 και πέθανε τον Φεβρουάριο του 1950 στο Μόναχο, όπου και ετάφη. Η κυρία Καραθεοδωρή περιγράφει τον πατέρα της σαν έναν άνθρωπο «καλοσυνάτο και γλυκομίλητο». Θυμάται «πως μια φορά τον μήνα συγκέντρωνε στο σπίτι όλους τους Έλληνες φοιτητές σε όποια Σχολή και αν φοιτούσαν. Τους ρωτούσε να του πουν τι προβλήματα αντιμετώπιζαν για να τους βοηθήσει».

Καθηγητής στο Πολυτεχνείο του Ανοβέρου, στο Πολυτεχνείο του Μπρεσλάου, στο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, του Γκέτινγκεν, αλλά και του Πανεπιστημίου της Αθήνας. Οργανωτής ακόμη και του Πανεπιστημίου της Σμύρνης, που όμως δεν πρόφτασε να λειτουργήσει. Ο Καραθεοδωρή έχαιρε της εκτίμησης όλων των συγχρόνων του επιστημόνων. Ο Άινσταϊν τού είχε χαρίσει και μια φωτογραφία του με ιδιόχειρη αφιέρωση.

Το έργο του Καραθεοδωρή στα Μαθηματικά και τη Φυσική ήταν σπουδαίο. Είχε προσφέρει αρκετά και στη Θερμοδυναμική. Σύμφωνα με κάποιες ανεπιβεβαίωτες πληροφορίες, ο Γερμανός επιστήμονας Βέρνερ Φον Μπράουν, έγραψε στο ημερολόγιό του (που ποτέ δεν δημοσιεύτηκε) ότι είχε προσεγγίσει τον Καραθεοδωρή για να συνεργαστεί με Γερμανούς επιστήμονες για την κατασκευή των τρομακτικών πυραύλων τύπου V. Ο Καραθεοδωρή όμως ουδέποτε έπραξε κάτι τέτοιο. «Η αγάπη του για την Ελλάδα ήταν πολύ μεγάλη. Όπως και η οδύνη του για τους λαούς που υπέφεραν από τον πόλεμο».

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΚΡΙΚΚΗΣ ΤΑ ΝΕΑ , 27/04/2002 , Σελ.: P32 Κωδικός άρθρου: A17324P321

Αυτό το κείμενο ανακτήθηκε από "ΤΑ ΝΕΑ", στη διεύθυνση:

http://ta-nea.dolnet.gr/print_article.php?e=A&f=17324&m=P32&aa=1